Kosmosda hayot bo‘lishi mumkinmi? Olimlar Yerga hayratlanarli darajada o‘xshash sayyorani topishdi

Astronomiya olamida katta qiziqish uyg‘otgan yangi kashfiyot e’lon qilindi. HD 137010 b deb nomlangan sayyora hozirgacha aniqlangan osmon jismlari orasida Yerga eng o‘xshashlaridan biri bo‘lishi mumkin. U hajmi jihatidan Yerdan atigi 6% ga katta, Quyoshga o‘xshash yulduz atrofida aylanadi va uning orbitasi ham deyarli Yer yiliga teng.

Mazkur sayyora Yer sayyorasidan taxminan 146 yorug‘lik yili uzoqlikda joylashgan. U haqidagi ilmiy tadqiqot “The Astrophysical Journal Letters” jurnalida e’lon qilindi. Eng qiziq jihati — HD 137010 b ning yili taxminan 355 kun davom etadi, ya’ni Yer yilidan atigi 10 kun qisqaroq.

Sayyoraning markaziy yulduzi Quyoshga juda o‘xshash bo‘lsa-da, u taxminan 1000 darajaga sovuqroq va kamroq yorug‘lik chiqaradi. Shu sababli HD 137010 b Quyoshdan Yerga nisbatan 3 baravar kam energiya oladi.

Muzli dunyo va yashash mumkin bo‘lgan hudud chegarasi

Olimlarning hisob-kitoblariga ko‘ra, sayyora yuzasidagi o‘rtacha harorat –68…–70 °C atrofida bo‘lishi mumkin. Bu esa uni ko‘proq Marsga o‘xshash, sovuq va muz bilan qoplangan sayyora sifatida tasavvur qilishga olib keladi.

HD 137010 b “yashash mumkin bo‘lgan zona”ning tashqi chegarasida joylashgan. Bu zona yulduz atrofidagi hudud bo‘lib, unda nazariy jihatdan suyuq suv mavjud bo‘lishi mumkin. Ayni orbitada esa sayyora yuzasi to‘liq muzlagan bo‘lishi ehtimoli katta.

Shunga qaramay, iqlim modellariga ko‘ra, agar sayyorada qalin va karbonat angidridga boy atmosfera mavjud bo‘lsa, kuchli issiqxona effekti yuzani sezilarli darajada isitishi mumkin. Bunday sharoitda hech bo‘lmaganda ma’lum vaqt davomida suyuq suv paydo bo‘lishi ehtimoli inkor etilmaydi.

Havaskor tadqiqotchilar topgan sayyora

Qiziqarli tomoni shundaki, HD 137010 b yirik rasadxonalar emas, balki “Sayyora ovchilari” nomli havaskorlar loyihasi orqali aniqlangan. Ko‘ngillilar NASA’ning Kepler kosmik teleskopi (K2 missiyasi) arxiv ma’lumotlarini qayta tahlil qilishgan.

2017-yilda teleskop yulduz yorqinligining taxminan 10 soatga kamayganini qayd etgan. Bu holat tranzit — sayyora yulduz oldidan o‘tayotgan paytga to‘g‘ri keladi. Odatda sayyorani tasdiqlash uchun bir nechta tranzit kerak bo‘ladi. Shu sababli HD 137010 b hozircha rasman tasdiqlangan sayyora emas, balki sayyora nomzodi hisoblanadi.

Minglab ekzoplanetalar orasidagi katta umid

Bugungi kunda olimlar 6 mingdan ortiq ekzoplanetani aniqlagan. Ularning aksariyati gaz gigantlari yoki yulduziga juda yaqin joylashgan, haddan tashqari issiq sayyoralardir. Yerga o‘xshash sayyoralar esa juda kam va odatda juda uzoqda bo‘ladi.

HD 137010 b ning asosiy ustunligi — u kosmik miqyosda nisbatan yaqin joylashgan. Shu bois kelajakda uning atmosferasini chuqurroq o‘rganish, unda kislorod yoki metan kabi hayot belgisi bo‘lishi mumkin bo‘lgan gazlarni aniqlash imkoniyati paydo bo‘lishi mumkin.

Biroq bunga erishish uchun sayyoraning keyingi tranzitlarini kuzatish zarur. Orbita davri deyarli bir yil bo‘lgani sababli bunday hodisalar kam uchraydi.

Hatto HD 137010 b yashash uchun qulay bo‘lib chiqsa ham, u insoniyat uchun hozircha yetib bo‘lmas masofada. Olimlarning ta’kidlashicha, bugungi texnologiyalar bilan u yerga borish uchun o‘n minglab, balki yuz minglab yillar talab etiladi.

HD 137010 b — Yerga juda o‘xshash, ammo ayni paytda nihoyatda uzoq va sirli bo‘lgan kosmik “qarindosh”imizdir.