Olimlar faqat “qirolichalar”dan iborat noyob chumoli turini aniqladi

Olimlar biologiya uchun juda noodatiy bo‘lgan chumoli turini aniqladi. Temnothorax kinomurai deb nomlangan ushbu turda na erkak chumolilar, na ishchi chumolilar mavjud — koloniyadagi har bir individ faqat qirolicha hisoblanadi.

Bu tur faqat Yaponiyaning 9 ta hududida uchraydi va uning ijtimoiy tuzilishi odatdagi chumoli jamiyatidan keskin farq qiladi.

Faqat qirolichalardan iborat jamiyat

Tadqiqot natijalari Current Biology jurnalida e’lon qilingan. Olimlarning ta’kidlashicha, bu holat uzoq vaqt davomida biologik jihatdan deyarli imkonsiz deb hisoblangan modelga o‘xshaydi.

Odatda chumoli koloniyalarida bitta yoki bir nechta qirolicha tuxum qo‘yadi, ishchi chumolilar uya va lichinkalarni parvarish qiladi, erkak chumolilar esa faqat qisqa muddat yashab, ko‘payishda qatnashadi.

Ammo Temnothorax kinomurai koloniyalarida ishchi yoki erkak chumolilar umuman yo‘q.

Buning o‘rniga ular boshqa turdagi chumolilar — Temnothorax makora uyalariga bostirib kirib, ularni “egallab oladi”.

Yosh qirolicha boshqa uyaga kirib, u yerning qirolichasini hamda unga qarshilik ko‘rsatadigan eng agressiv ishchi chumolilarni yo‘q qiladi. Ba’zi hollarda esa mezbon ishchi chumolilar hatto o‘z qirolichalarini ham o‘ldirgan holatlar kuzatilgan.

Natijada ular yangi qirolichaning avlodini parvarish qila boshlaydi — buni esa sezmaydi ham.

Erkaksiz ko‘payish — partenogenez

Laboratoriya tadqiqotlari bu chumolilar qanday ko‘payishini ham aniqladi. Ular partenogenez deb ataladigan, ya’ni erkaksiz ko‘payish usulidan foydalanadi.

Mikroskopik tahlillar shuni ko‘rsatdiki, tekshirilgan barcha individlarning juftlash organlari hech qachon ishlatilmagan.

Olimlar o‘rgangan 43 ta yangi individ orasida ham ishchi yoki erkak chumoli topilmadi — ularning barchasi qirolicha bo‘lgan.

Yangi qirolichalar keyinchalik boshqa uyalarni egallab, yana yangi qirolichalar avlodini paydo qiladi.

Evolyutsiyaning so‘nggi bosqichi yoki xavfli yo‘l?

Yurgen Haynz, University of Regensburg professori bu hodisani ZME Sciencega bergan izohida ijtimoiy parazitizmning “so‘nggi bosqichi” deb atagan.

Biroq u bu strategiya juda xavfli ekanini ham ta’kidladi. Chunki Temnothorax kinomurai to‘liq mezbon turga bog‘liq.

Agar mezbon chumoli turi yo‘q bo‘lib ketsa, bu “qirolichalar klubi” ham darhol yo‘qoladi.

Hozir olimlar genetik xilma-xilliksiz va erkak individlarsiz bunday jamiyat evolyutsiya jarayonida qanchalik uzoq yashay olishini o‘rganmoqda.