Itlar insonlar bilan 15 ming yil oldin yashagan – ilmiy kashfiyot

Yangi ilmiy tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki, uy hayvonlari — ayniqsa itlar — insonlar bilan birga yashashni o‘ylangandan ham ancha oldin boshlagan. Olimlar ilk bor 15 800 – 14 000 yil avvalgi davrga oid genetik dalillarni aniqlashdi.

Bu natija ilgari mavjud bo‘lgan taxminlardan qariyb 5 ming yilga qadimiyroq davrni ko‘rsatadi.

Eng qadimgi genetik dalillar aniqlandi

Tadqiqot mualliflaridan biri, Pontus Skoglund ta’kidlashicha:

“Bu — uy itlarining mavjudligini tasdiqlovchi eng qadimgi va aniq genetik dalillardir.”

Tadqiqotlar Nature jurnalida e’lon qilingan bo‘lib, ular:

• 200 dan ortiq it va bo‘ri qoldiqlarining
• qadimgi DNK tahliliga asoslangan

Yevropa va Osiyodan topilmalar o‘rganildi

Olimlar muhim namunalarni turli hududlardan yig‘di:

• Pınarbaşı (Turkiya markazi)
• Gough’s Cave (Angliya janubi-g‘arbiy qismi)

Bu topilmalar itlarning inson jamiyatiga qanday kirib kelganini yaxshiroq tushunishga yordam berdi.

Itlar bo‘rilardan kelib chiqqan

Ilmiy qarashlarga ko‘ra, itlar:

• so‘nggi muzlik davrida
• kulrang bo‘rilardan

ajralib chiqqan. Ammo aynan qachon va qanday jarayonda bu sodir bo‘lgani hozirgacha aniq emas edi.

Yangi DNK tahlil usullari esa bu savollarga aniqroq javob berishga imkon bermoqda.

Inson va it o‘rtasidagi bog‘liqlik juda qadimiy

Tadqiqotlar shuni ham ko‘rsatdiki, qadimgi itlar insonlar bilan juda yaqin yashagan:

• Turkiyada topilgan qoldiqlar kimyoviy tahlili ularning baliq iste’mol qilganini ko‘rsatgan
• bu esa ularning insonlar bilan bir xil oziq-ovqatni iste’mol qilganini anglatadi

Itlarga alohida munosabat bo‘lgan

Angliyadagi Gof g‘orida topilgan it jag‘i ustida olib borilgan tadqiqotlar shuni ko‘rsatdiki:

• hayvon tanasi kesilgan bo‘lsa-da,
• qoldiqlari insonlar singari ehtiyotkorlik bilan joylashtirilgan

Bu esa itlarga oddiy hayvon emas, balki ijtimoiy yoki ramziy ahamiyatga ega mavjudot sifatida qaralganini anglatadi.

Xulosa

Tadqiqot mualliflaridan Lahi Scarsbrook shunday deydi:

“Itlar insoniyatning eng yaqin hamrohi bo‘lib, biz bilan kamida 16 ming yil davomida birga yashab kelmoqda.”

Yangi ilmiy natijalar shuni ko‘rsatadiki, inson va it o‘rtasidagi aloqalar nafaqat chuqur, balki insoniyat tarixining eng qadimiy davrlariga borib taqaladi.