Choy yoki qahva: qaysi kofeinli ichimlik ko‘proq tetiklashtiradi?

Qahva va choy — dunyodagi eng mashhur ichimliklar bo‘lib, ularni ko‘pincha ertalab tetiklanish yoki kunning o‘rtasida diqqatni jamlash uchun ichishadi. Ikkalasi ham markaziy nerv tizimini stimulyatsiya qiluvchi kofeinni o‘z ichiga oladi, ammo qahva ichganingizda tezda energiya to‘lqini seziladi, choy esa yanada yumshoq va barqaror tetiklanish hissini beradi. Bu farq kofeindagi miqdorga emas, balki ichimliklarning tarkibidagi boshqa moddalar bilan bog‘liq. Daryo shular haqida yozmoqda.

Qahva va choy tarkibi

Kofein — alkaloid bo‘lib, miyadagi adenozin retseptorlarini bloklaydi, bu esa adrenalin va dofamin darajasini oshiradi. Natijada inson kuch-g‘ayratni sezadi, diqqatni jamlash yaxshilanadi va tezkorlik oshadi. Taxminan 200 ml qahvada 80—100 mg kofein bo‘lsa, choyda (200—250 ml) bu miqdor 30—50 mg atrofida bo‘ladi. Ammo bir chashka qahva va ikki chashka choyni taqqoslaganda, umumiy kofein miqdori o‘xshash bo‘lishi mumkin.

Qahvada kofeindan tashqari, ko‘plab xlorogen kislotalari — antioksidantlar mavjud bo‘lib, ular kofeinning stimulyatsion ta’sirini kuchaytiradi, ammo uni yumshatmaydi. Bu moddalar kofeinning qonga tez so‘rilishiga yordam beradi, natijada iste’mol qilingandan 15—30 daqiqa o‘tgach, energiya ko‘tariladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, qahva tarkibidagi kofein asab tizimiga to‘g‘ridan to‘g‘ri ta’sir ko‘rsatadi.

Camellia sinensis barglaridan olingan choy murakkab tarkibi bilan ajralib turadi. Kofeindan tashqari, uning tarkibida L-teanin aminokislotasi mavjud bo‘lib, u barglarning quruq massasining 1—2 foizgacha qismini tashkil qiladi. L-teanin faqat choy uchun xos: qahvada u deyarli yo‘q. Shuningdek, choyda taninlar — polifenollar guruhi, jumladan, katexinlar va teaflavinlar ko‘p bo‘lib, ular ichimlikka taxir ta’m beradi. Bu birikmalar nafaqat ta’mga, balki kofeinning biosinguvchanligiga ham ta’sir ko‘rsatib, uning so‘rilishini sekinlashtiradi. Natijada choydan olingan ta’sir asta-sekin rivojlanadi va uzoq davom etadi, birdaniga kuchli energiya to‘lqini yuzaga kelmaydi.

L-teaninning choydagi roli

L-teanin miya to‘qimalariga o‘ta oladi va neyrotransmitterlarga ta’sir qiladi. U serotonin va dofamin darajasini oshiradi. Bu moddalar odamni tinchlantiradi va glutamat retseptorlarini modulyatsiya qiladi, bu esa haddan tashqari faollikni kamaytiradi. L-teanin o‘z-o‘zidan uyquchanlikni keltirib chiqarmaydi, lekin tinch hushyorlik holatini yaratadi, bu ayniqsa kofein bilan birgalikda sezilarli bo‘ladi.

Choydagi L-teanin va kofein o‘rtasidagi nisbati odatda 1:1 yoki 2:1 ni tashkil qiladi (masalan, 50 mg L-teanin 40—50 mg kofein bilan birga ko‘k choyda). Bu kombinatsiya sinergik ta’sirni keltirib chiqaradi: kofein stimulyatsiya qiladi, L-teanin esa uni yumshatadi. Ko‘plab tadqiqotlar bu kombinatsiyaning diqqatni oshirish va kognitiv funksiyalarni yaxshilashda kofeindan yaxshiroq ishlashini tasdiqlaydi. Masalan, 40—100 mg kofein va 97—200 mg L-teanin dozalarida o‘tkazilgan tajribalarda ishtirokchilar diqqatni jamlashda yuqori aniqlikni ko‘rsatgan va kamroq chalg‘igan.

Taninlarning ta’siri

Choydagi taninlar — polifenollar bo‘lib, ular oqsillar va boshqa molekulalar, shu jumladan kofein bilan birikadi. Qahva bilan taqqoslaganda, choydagi taninlar kofeinni oshqozonda kompleks hosil qilib, uni ingichka ichakda so‘rilishini sekinlashtiradi. Natijada qonda kofein konsentratsiyasining eng yuqori cho‘qqisi qahvadan keyin bo‘lgani kabi 15—30 daqiqada emas, balki 45—60 daqiqada sodir bo‘ladi va uning darajasi uzoqroq — 4—6 soatgacha barqaror bo‘lib qoladi.

Taninlar kayfiyatga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi: ularning antioksidant xususiyatlari oksidlanish stressini kamaytiradi va charchoqni kamaytirishga yordam beradi. Qora choydagi taninlar qisman oksidlanib teaflavinlarga aylanadi, shu sababli uning ta’siri ko‘k choydagiga nisbatan kamroq bo‘ladi.

Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, yuqori tanin miqdoriga ega choyni muntazam iste’mol qilish stressga bardoshlilikni yaxshilaydi, bu esa kofeinning ta’sirini barqarorlashtirishga yordam beradi.