Uzoq umr ko‘ruvchilarning bolalari nima yeydi: yangi tadqiqot muhim xulosalarni ochib berdi

Yangi tadqiqot natijalariga ko‘ra, uzoq umr ko‘rgan — ya’ni 100 yoshdan oshgan insonlarning farzandlari odatda boshqa tengdoshlariga nisbatan sog‘lomroq ovqatlanadi. Biroq ularning ratsioni ham ideal darajaga yetmaydi va ayrim muhim mahsulotlar yetarli iste’mol qilinmaydi.

Oldingi ilmiy ishlar shuni ko‘rsatganki, uzoq umr ko‘ruvchilarning farzandlari ko‘pincha ota-onalarining ba’zi afzalliklarini meros qilib oladi. Ularda yurak-qon tomir kasalliklari, jumladan infarkt va insult kabi xastaliklar kamroq uchraydi. Endi esa olimlar bu oilalarda ovqatlanish qanday ekaniga e’tibor qaratdi.

AQShdagi Boston University tadqiqotchilari 457 nafar ishtirokchi haqida ma’lumotlarni tahlil qildi. Bu ishtirokchilar New England Centenarian Study loyihasida qatnashgan bo‘lib, u dunyodagi eng yirik uzoq umr ko‘ruvchilar oilalarini o‘rganuvchi tadqiqotlardan biridir. Ularning aksariyati aynan 100 yoshdan oshgan insonlarning farzandlari edi. Ishtirokchilarning yoshi 45 dan 90 yoshgacha bo‘lib, o‘rtacha 75 yoshni tashkil qilgan.

Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, ularning ovqatlanish sifati umumiy hisobda “o‘rtacha yaxshi” darajada. Ya’ni ratsion mukammal emas, lekin sog‘liq uchun muhim bo‘lgan bir nechta mezonlar bo‘yicha ular boshqa amerikalik keksa odamlarga qaraganda yaxshiroq natija ko‘rsatgan.

Ularning ratsionidagi eng kuchli tomonlar — meva va sabzavotlar, ayniqsa ko‘katlar, dukkaklilar, dengiz mahsulotlari hamda sifatli oqsil manbalari (masalan, baliq va kam qayta ishlangan go‘sht) hisoblanadi. Shuningdek, ular tuz (natriy), qo‘shimcha shakar va qayta ishlangan don mahsulotlarini nisbatan kam iste’mol qilgani aniqlangan.

Shu bilan birga, muhim kamchiliklar ham mavjud. Tadqiqotga ko‘ra, ular to‘liq don mahsulotlari, dukkaklilar, soya mahsulotlari va yong‘oqlarni yetarli darajada iste’mol qilmaydi. Bu mahsulotlar esa World Health Organization tomonidan sog‘lom ovqatlanishning muhim qismi sifatida tavsiya etiladi va surunkali kasalliklar xavfini kamaytirishga yordam beradi.

Olimlar muhim jihatni alohida ta’kidlaydi: bu natijalar ovqatlanish aynan uzoq umrning asosiy sababi ekanini isbotlamaydi. Tadqiqot kuzatuv xarakterida bo‘lgan va ma’lumotlar faqat bitta vaqt nuqtasida yig‘ilgan. Bundan tashqari, ishtirokchilarning aksariyati yuqori ma’lumotli va bir xil ijtimoiy qatlamga mansub bo‘lgani sababli natijalarni keng aholiga to‘liq tatbiq etish qiyin.

Qiziqarli jihat — ta’lim darajasi. Tadqiqotchilar aniqlashicha, yuqori ma’lumotga ega odamlar odatda sog‘lomroq ovqatlanadi. Bu esa sog‘lom turmush tarzida bilim va xabardorlik muhim rol o‘ynashini ko‘rsatadi.

Shu sababli mutaxassislar aholiga, ayniqsa yoshi katta odamlarga sog‘lom ovqatlanish bo‘yicha ko‘proq amaliy bilim berish zarurligini ta’kidlamoqda. Masalan, mahsulot yorliqlarini to‘g‘ri o‘qish yoki foydali taomlar tayyorlash ko‘nikmalarini oshirish tavsiya etiladi. Shuningdek, hukumatlarga to‘liq don mahsulotlari va dukkaklilarni arzon va ommabop qilish bo‘yicha choralar ko‘rish taklif etilgan.

Umuman olganda, Yevropada odamlar boshqa hududlarga nisbatan uzoqroq umr ko‘radi. So‘nggi ma’lumotlarga ko‘ra, o‘rtacha umr davomiyligi 81,7 yilni tashkil etadi. Eng yuqori ko‘rsatkichlar Italy va Shevtsiya (84,1 yil), shuningdek Ispaniya (84,0 yil)da qayd etilgan. Eng past ko‘rsatkichlar esa Bolgariya, Ruminiya va Latviyada kuzatiladi.

Xulosa qilib aytganda, uzoq umr ko‘ruvchilarning farzandlari nisbatan sog‘lomroq ovqatlansa-da, mukammal ratsionga hali erishilmagan. Bu esa sog‘lom ovqatlanish — uzoq umrning muhim, ammo yagona omili emasligini yana bir bor ko‘rsatadi.