Sun’iy intellekt inson hujayralarini modellashtira oladimi? Facebook asoschisi va Instagram egasi Mark Sukerberg nimani rejalashtirmoqda?

Texnologiya va biologiya kesishgan nuqtada yangi davr boshlanmoqda. Mark Sukerberg va uning rafiqasi Pritsilla Chan inson hujayralarini sun’iy intellekt yordamida modellashtirishga qaratilgan yirik loyihani boshladi. Ushbu tashabbus doirasida 500 million dollar investitsiya ajratilishi rejalashtirilgan.

Loyiha ularning notijorat tashkiloti — Chan Zuckerberg Biohub tomonidan amalga oshirilmoqda. Maqsad — inson hujayralarining raqamli “nusxasi”ni yaratish va shu orqali kasalliklarni tezroq tushunish hamda davolash usullarini ishlab chiqishni jadallashtirish.

Sun’iy intellekt hujayralarni qanday “o‘rganadi”?

Tadqiqotchilar fikricha, agar hujayralarning aniq raqamli modeli yaratilsa, olimlar kasalliklarni laboratoriyadan tashqarida — virtual muhitda o‘rganish imkoniga ega bo‘ladi. Bu esa:

• kasallik sabablarini tezroq aniqlash,
• yangi dori vositalarini ishlab chiqish,
• davolash usullarini sinovdan o‘tkazishni tezlashtirish imkonini beradi.

Ya’ni, real tajribalar o‘rniga sun’iy intellekt orqali millionlab ssenariylarni qisqa vaqt ichida sinab ko‘rish mumkin bo‘ladi.

Biohab nima va uning maqsadi qanday?

Chan Zuckerberg Biohub 2016-yilda tashkil etilgan bo‘lib, asosiy maqsadi — biologik jarayonlarni hujayra darajasida kuzatish, o‘lchash va boshqarish texnologiyalarini yaratish.

Sukerbergning uzoq muddatli maqsadi juda ambitsiyali: sun’iy intellekt va biologiyani birlashtirib, insoniyatdagi barcha kasalliklarni yengish.

Bugungi kunga qadar Biohab:

• hujayra darajasidagi eng katta ma’lumotlar bazalaridan birini yaratdi,
• biologik tadqiqotlar uchun maxsus hisoblash infratuzilmasini ishlab chiqdi.

Endi esa ular bu ma’lumotlar asosida sun’iy intellekt modellarini yaratmoqchi.

Eng katta muammo — ma’lumotlar

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, bunday tizimlarning muvaffaqiyati to‘liq ma’lumotlar hajmiga bog‘liq. Qanchalik ko‘p va sifatli biologik ma’lumot bo‘lsa, sun’iy intellekt shunchalik aniq ishlaydi.

Ammo hozircha asosiy savol ochiq qolmoqda: haqiqatan ham ishonchli model yaratish uchun qancha ma’lumot kerak?

Shu sababli loyiha doirasida:

• 400 million dollar ichki tadqiqotlarga,
• 100 million dollar esa tashqi olimlarga ajratiladi.

Hamkorlar orasida texnologik gigantlar ham bor, jumladan NVIDIA.

Texnologiya gigantlari o‘rtasida yangi poyga

Bugungi kunda sun’iy intellekt va biologiya yo‘nalishi yangi global poygaga aylangan. Yirik kompaniyalar bu sohada faol ishlamoqda:

• Isomorphic Labs — yangi dori vositalarini yaratishda AI’dan foydalanmoqda
• Microsoft — tibbiyot va genomika uchun AI yechimlarini ishlab chiqmoqda
• NVIDIA — BioNeMo platformasi orqali farmatsevtika tadqiqotlarini qo‘llab-quvvatlamoqda

Xulosa

Sun’iy intellekt orqali inson hujayralarini modellashtirish g‘oyasi hali to‘liq isbotlanmagan bo‘lsa-da, u tibbiyotda inqilob qilish salohiyatiga ega. Agar bu texnologiya muvaffaqiyatli bo‘lsa, kelajakda kasalliklarni aniqlash va davolash jarayoni misli ko‘rilmagan darajada tezlashishi mumkin.

Bu esa inson salomatligi uchun mutlaqo yangi davrni boshlab berishi ehtimoldan yiroq emas.