Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotlariga ko‘ra, xavfsiz bo‘lmagan oziq-ovqat mahsulotlari har yili dunyo bo‘ylab millionlab insonlarning sog‘lig‘iga zarar yetkazmoqda. Ayniqsa, bolalar bu xavfga ko‘proq duch kelmoqda.

Butunjahon oziq-ovqat xavfsizligi kuni arafasida e’lon qilingan yangi hisobotda qayd etilishicha, har yili 860 milliondan ortiq odam sifatsiz yoki ifloslangan oziq-ovqat sabab kasallanadi, 1,5 million nafarga yaqin inson esa hayotdan ko‘z yumadi.

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti bosh direktori Tedros Adanom Gebreyesusning ta’kidlashicha, oziq-ovqat xavfsizligi mavhum tushuncha emas, balki har bir insonning kundalik hayoti bilan bog‘liq masaladir.

— Oziq-ovqat xavfsizligi har bir ovqatlanish, har bir oila va har bir kun bilan chambarchas bog‘liq. Xavfsiz bo‘lmagan oziq-ovqat uzoq yillardan buyon jiddiy sog‘liqni saqlash muammosi bo‘lib kelmoqda, biroq endigina biz uning insonlar va iqtisodiyotga yetkazayotgan haqiqiy zararini to‘liq baholash imkoniga ega bo‘ldik, — dedi u.

Iqtisodiyotga ham katta zarar yetkazmoqda

Hisobotga ko‘ra, faqatgina 2021-yilning o‘zida sifatsiz oziq-ovqat tufayli yuzaga kelgan kasalliklar mehnat unumdorligining pasayishi orqali jahon iqtisodiyotiga qariyb 310 milliard dollar zarar yetkazgan.

Mutaxassislarning fikricha, bu holatlarning katta qismini toza ichimlik suvi bilan ta’minlash, sanitariya va gigiyena talablariga rioya qilish, oziq-ovqat xavfsizligi standartlarini kuchaytirish hamda aholining zaif qatlamlarini tibbiy xizmat bilan qamrab olish orqali oldini olish mumkin.

JSST shuningdek iqlim o‘zgarishi ham oziq-ovqat xavfsizligiga salbiy ta’sir ko‘rsatishini ta’kidlamoqda. Havo haroratining ko‘tarilishi, suv resurslaridagi o‘zgarishlar va ekstremal ob-havo hodisalari oziq-ovqat orqali yuqadigan kasalliklar xavfini yanada oshirishi mumkin.

Eng katta xavf bolalar uchun

Hisobotda besh yoshgacha bo‘lgan bolalar eng zaif guruh sifatida qayd etilgan.

Ular orasida oziq-ovqat bilan bog‘liq kasalliklar xavfi kattalarga nisbatan uch baravar yuqori. Mazkur yosh toifasi dunyo aholisining atigi 9 foizini tashkil etsa-da, oziq-ovqat orqali yuqadigan kasalliklarning qariyb 29 foizi va 143 ming o‘lim holati aynan ular hissasiga to‘g‘ri keladi.

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, bolalar oziq-ovqat tarkibidagi zararli kimyoviy moddalarga ham sezgirroq bo‘ladi. Bu esa miya rivojlanishiga salbiy ta’sir ko‘rsatib, umr bo‘yi davom etadigan nevrologik va rivojlanish bilan bog‘liq muammolarni keltirib chiqarishi mumkin.

Kasalliklar eng ko‘p qayerlarda uchramoqda?

JSST ma’lumotlariga ko‘ra, oziq-ovqat bilan bog‘liq kasalliklarning asosiy qismi daromadi past va o‘rta darajadagi mamlakatlarda kuzatilmoqda.

Afrika hamda Janubi-Sharqiy Osiyo mintaqalari dunyo bo‘yicha oziq-ovqat orqali yuqadigan kasalliklarning qariyb 75 foizini va ulardan kelib chiqadigan o‘limlarning 60 foizini tashkil etadi.

Asosiy xavfli infeksiyalar

Oziq-ovqat orqali yuqadigan kasalliklar bakteriyalar, viruslar, parazitlar yoki kimyoviy moddalar sabab yuzaga keladi.

Yevropada eng ko‘p uchraydigan kasalliklar quyidagilar hisoblanadi:

Kampilobakterioz — xom yoki yetarli darajada pishirilmagan parranda go‘shti, pasterizatsiya qilinmagan sut hamda ifloslangan suv orqali yuqadi. Kasallik ayniqsa yoz oylarida ko‘proq kuzatiladi.

Salmonellyoz — asosan tuxum, cho‘chqa, kurka va tovuq go‘shti bilan bog‘liq. Uning asosiy belgilari isitma, ich ketishi va qorin og‘rigidir. Bakteriya qonga o‘tgan hollarda hayot uchun xavf tug‘dirishi mumkin.

Shiga toksini ishlab chiqaruvchi ichak tayoqchasi infeksiyasi — xom yoki yaxshi pishirilmagan go‘sht, pasterizatsiya qilinmagan sut mahsulotlari, bargli sabzavotlar va tabiiy sharbatlar orqali yuqadi.

Listerioz — kam uchraydigan, biroq og‘ir kechadigan kasallik bo‘lib, yuqori darajadagi shifoxonaga yotqizilish va o‘lim holatlari bilan tavsiflanadi.

Mutaxassislar oziq-ovqat mahsulotlarini to‘g‘ri saqlash, yaxshilab pishirish, shaxsiy gigiyenaga rioya qilish va faqat ishonchli manbalardan xarid qilish orqali ushbu kasalliklar xavfini sezilarli darajada kamaytirish mumkinligini ta’kidlamoqda.