Amerikalik tadbirkor Ilon Mask nazoratidagi SpaceX kompaniyasi Nasdaq fond birjasida ommaviy savdolarni boshladi. Tahlilchilar ushbu aksiyalarni birlamchi ommaviy joylashtirish jarayonini moliyaviy bozorlar tarixidagi eng yirik joylashtirishlardan biri sifatida baholamoqda.

Savdolarning ilk kunidayoq kompaniya qiymati 1,78 trillion dollarga baholandi. Natijada Ilon Maskning shaxsiy boyligi 1 trillion dollardan oshib, u insoniyat tarixidagi ilk trillionerga aylandi.

Nyu-Yorkdagi savdolar boshlanishi oldidan Mask SpaceX’ning asosiy maqsadi “ilmiy fantastikani haqiqatga aylantirish” ekanini ta’kidladi.

Aksiyalar keskin qimmatlashdi

SPCX belgisi ostida savdoga chiqarilgan aksiyalar dastlab 150 dollardan ochildi. Bu joylashtirish narxi bo‘lgan 135 dollardan 10 foizdan ko‘proq yuqori edi. Oradan ko‘p o‘tmay aksiyalar narxi 160 dollardan ham oshdi.

Hozircha SpaceX aksiyalarining atigi 3–4 foizi erkin savdoga chiqarilgan.

Kompaniya dastlab aksiyalarning 30 foizigacha bo‘lgan qismini chakana investorlar uchun ajratishni rejalashtirgan edi. Yakunda bu ulush 20 foizni tashkil qildi.

Mask boyligi keskin oshdi

Forbes baholariga ko‘ra, ommaviy savdolar boshlanishidan oldin Mask SpaceX’ning qariyb 42 foiz ulushiga egalik qilgan va bu paket qiymati taxminan 500 milliard dollarni tashkil etgan.

Kompaniya yangi baholanishidan so‘ng uning ulushi qariyb 690 milliard dollarga yetdi. Shu tariqa Mask boyligi bir kunning o‘zida qariyb 190 milliard dollarga ko‘paydi va 1 trillion dollarlik tarixiy marrani zabt etdi.

Shuningdek, SpaceX’ning minglab xodimlari ham aksiyalar qimmatlashishi hisobiga millionerlarga aylanishi kutilmoqda.

Yirik fondlar aksiyalarni sotib oladi

Mutaxassislar SpaceX yaqin orada Nasdaq-100 indeksiga kiritilishini prognoz qilmoqda. Bu esa indeksni kuzatib boruvchi yirik investitsiya fondlari kompaniya aksiyalarini avtomatik ravishda sotib olishiga olib keladi.

Tahlillarga ko‘ra, Nasdaq-100 indeksiga bog‘langan fondlar SpaceX aksiyalaridan kamida 7 milliard dollarlik hajmda xarid qilishi mumkin. Bu esa qimmatli qog‘ozlarga qo‘shimcha talab yaratadi.

Kompaniya, shuningdek, FTSE Russell va boshqa yirik fond indekslariga tezlashtirilgan tartibda kiritilish huquqini ham qo‘lga kiritgan.

Kosmik sanoatdagi yangi davr

Mutaxassislarning fikricha, SpaceX’ning fond bozoriga chiqishi nafaqat kompaniya, balki butun kosmik sanoat uchun muhim voqea hisoblanadi. Bu kosmik texnologiyalar va sun’iy intellekt yo‘nalishlariga investorlar qiziqishini yanada oshirishi mumkin. Ayni paytda SpaceX sun’iy yo‘ldosh interneti, raketa texnologiyalari va sayyoralararo parvozlar bo‘yicha dunyodagi eng yirik xususiy kompaniyalardan biri hisoblanadi. Kompaniyaning ommaviy savdolarga chiqishi milliardlab investorlar uchun kosmik sanoat rivojidan bevosita foyda olish imkoniyatini yaratmoqda. Shuningdek, bu voqea kelajakda boshqa yirik texnologik kompaniyalarning ham fond bozoriga chiqishiga turtki bo‘lishi mumkin.