Fransiyada rekord darajadagi jazirama va iqlim o‘zgarishi oqibatlari tobora yaqqol sezilmoqda. Mamlakat bu yilning uchinchi issiq to‘lqiniga tayyorgarlik ko‘rayotgan bir paytda, qurg‘oqchilik kuchayib, suv zaxiralari keskin kamaymoqda. Mutaxassislar bunday vaziyat endi favqulodda holat emas, balki iqlim o‘zgarishining muntazam oqibatiga aylanib borayotganini ta’kidlamoqda.

Joriy yil iyun oyidagi rekord issiqlik Fransiyada 2 mingdan ortiq ortiqcha o‘lim holatini keltirib chiqargan. Endilikda mamlakatning 16 ta departamentida yana yuqori harorat sabab to‘q sariq darajadagi ogohlantirish e’lon qilindi. Ayrim janubi-g‘arbiy hududlarda havo harorati 40 darajagacha ko‘tarilishi prognoz qilinmoqda.

Issiq ob-havo fonida qurg‘oqchilik ham tobora kuchaymoqda. Deyarli barcha departamentlarda turli darajadagi suv tanqisligi bo‘yicha ogohlantirishlar joriy etilgan. Kam yog‘ingarchilik va uzoq davom etayotgan jazirama daryo, suv omborlari hamda yer osti suvlarining sezilarli darajada kamayishiga olib kelgan.

1-iyul holatiga ko‘ra, qator departamentlardagi ayrim kommunalarda eng yuqori — “inqiroz” darajasidagi suv cheklovlari kuchga kirgan. Bunday hududlarda bog‘ va ekinlarni sug‘orish, avtomobil yuvish hamda xususiy basseynlarni suv bilan to‘ldirish taqiqlangan.

Aholi suv cheklovlaridan norozi

Suv cheklovlari Fransiyada ijtimoiy tarmoqlarda ham keskin bahslarga sabab bo‘ldi. Ko‘plab foydalanuvchilar oddiy fuqarolarga suvni tejash talabi qo‘yilayotgan bir paytda, katta hajmda suv iste’mol qiluvchi ma’lumotlarni qayta ishlash markazlari faoliyati davom etayotganini tanqid qilmoqda.

Yana bir guruh fuqarolar esa ko‘p suv talab qiladigan makkajo‘xori ekinlari hamda eskirgan suv quvurlari tizimi vaziyatni yanada og‘irlashtirayotganini ta’kidlamoqda. Ularning fikricha, avvalo suv tarmoqlaridagi katta yo‘qotishlarni bartaraf etish zarur.

Boshqa foydalanuvchilar esa aksincha, aholini cheklovlarga qat’iy amal qilishga chaqirmoqda. Ularning fikricha, har bir fuqaroning suvni tejashi kichik ko‘rinishi mumkin, biroq millionlab odamlar bunga amal qilsa, sezilarli natijaga erishish mumkin.

Tuproq tarixdagi eng quruq holatga yaqinlashmoqda

Météo-France ma’lumotlariga ko‘ra, iyun oyi oxiriga kelib Elzas, Akvitaniya, Overn, Limuzen va Midi-Pireney hududlaridagi tuproq namligi kuzatuvlar tarixidagi eng past ko‘rsatkichlarga yaqinlashgan.

Quruq o‘simliklar esa yirik o‘rmon yong‘inlari uchun xavfli omilga aylangan. Fransiyaning janubi-g‘arbida kuchli shamol ta’sirida alanga tez tarqalib, 10 ming kishi evakuatsiya qilindi. Yong‘in 4 600 gektardan ortiq hududni kulga aylantirdi.

Fransiya Bosh vaziri Sebastyen Lekornyu ma’lum qilishicha, yoz mavsumi boshlanganidan buyon mamlakatda qariyb 7 mingta yong‘in qayd etilgan va 8 700 gektarga yaqin maydon yonib ketgan.

Olimlar: bunday jazirama yarim asr avval deyarli imkonsiz edi

World Weather Attribution tadqiqotchilarining iyun oyida e’lon qilingan tahliliga ko‘ra, bugungi kabi ekstremal issiqlik bundan 50 yil avval deyarli kuzatilishi mumkin emas edi.

Hisob-kitoblarga ko‘ra, 1976-yildagi iqlim sharoitida hozirgi issiqlik taxminan 3,5 darajaga past bo‘lgan bo‘lardi. Bu esa iqlim o‘zgarishi so‘nggi o‘n yilliklarda ekstremal haroratlarni sezilarli darajada kuchaytirganini ko‘rsatadi.

Suv resurslari yildan-yilga kamaymoqda

Mutaxassislar Fransiyadagi suv tanqisligi vaqtinchalik muammo emasligini ta’kidlamoqda. Mamlakatning qayta tiklanuvchi suv resurslari 1990–2001-yillar bilan taqqoslaganda 2002–2018-yillar oralig‘ida 14 foizga kamaygan.

Bunga qish mavsumlarining iliqlashishi, qorning erta erishi, yozdagi bug‘lanishning ortishi, qishloq xo‘jaligi ehtiyojlari hamda atom elektr stansiyalarini sovitish uchun sarflanayotgan katta hajmdagi suv sabab bo‘lmoqda.

Iyundagi jazirama vaqtida Sena va Rona daryolaridagi suv haroratining keskin ko‘tarilishi tufayli ayrim yadro reaktorlari vaqtincha to‘xtatilgan.

IHE Delft instituti professori Mika Vernerning ta’kidlashicha, qurg‘oqchilik endi faqat ekologik muammo emas. U oziq-ovqat xavfsizligi, energetika, iqtisodiyot, ekotizimlar va inson salomatligiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatmoqda.

Suv cheklovlari deyarli butun mamlakatni qamrab oldi

Fransiyada qurg‘oqchilik bo‘yicha to‘rt bosqichli ogohlantirish tizimi amal qiladi. U «kuzatuv», «ogohlantirish», «kuchaytirilgan ogohlantirish» va «inqiroz» bosqichlaridan iborat. Eng yuqori darajada zarur bo‘lmagan deyarli barcha suv iste’moli taqiqlanadi.

Davlatning VigiEau platformasi ma’lumotlariga ko‘ra, 1-iyul holatida materikdagi 96 departamentning 84 tasida kamida bitta kommunada ichimlik suvidan foydalanishga cheklovlar joriy etilgan. Qishloq xo‘jaligida suv iste’moli bo‘yicha cheklovlar esa 96 departamentning 92 tasiga tatbiq qilingan.

Qishloq xo‘jaligi ham katta zarar ko‘rmoqda

3-iyul kuni Fransiya Qishloq xo‘jaligi vazirligi fermerlarni qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan favqulodda choralar paketini taqdim etdi. Unga sug‘urta to‘lovlarini tezlashtirish, ekin va chorvachilikdagi zararlarni chuqurroq monitoring qilish hamda suv cheklovlarini oldindan rejalashtirish kabi mexanizmlar kiritilgan.

Mutaxassislar ayniqsa makkajo‘xori ekinlari og‘ir ahvolga tushganini qayd etmoqda. Bu ekin yozda eng ko‘p suv talab qiladigan ekinlardan biri hisoblanadi. Uzoq davom etgan issiqlik va yog‘ingarchilikning deyarli bo‘lmagani natijasida ekinlarning qariyb uchdan bir qismi nobud bo‘lgan. Natijada joriy yil Fransiyada makkajo‘xori hosili so‘nggi o‘n yilliklardagi eng past ko‘rsatkichlardan biri bo‘lishi kutilmoqda.

Joriy yil bahori ham kuzatuvlar tarixidagi eng issiq bahor sifatida qayd etildi. Météo-France ma’lumotiga ko‘ra, havo harorati me’yordan o‘rtacha 1,7 darajaga yuqori, yog‘ingarchilik esa qariyb 30 foizga kam bo‘lgan.

Yer osti suvlarini kuzatuvchi BRGM ma’lumotlariga ko‘ra, mamlakatdagi yer osti suv zaxiralarining 77 foizi kamayish bosqichiga o‘tgan.

Sinoptiklar iyul oyining birinchi yarmida ham sezilarli yog‘ingarchilik kutilmayotganini ma’lum qilmoqda. Shu sababli qurg‘oqchilik yanada kuchayishi ehtimoli yuqori. Biroq hukumat hozircha joriy etilgan suv cheklovlari profilaktik xarakterga ega ekanini, mamlakat miqyosida ichimlik suvi ta’minotida uzilishlar kuzatilmayotganini bildirdi. Shunga qaramay, ayrim hududlardagi suv tarmoqlari allaqachon katta bosim ostida ishlayotgani qayd etilmoqda.

Fransiyada yuzaga kelgan vaziyat iqlim o‘zgarishi tobora chuqurlashib borayotganining yana bir yaqqol misoliga aylandi. Mutaxassislarning fikricha, kelgusida bunday ekstremal ob-havo hodisalari yanada ko‘payishi mumkin. Shu bois suv resurslaridan oqilona foydalanish, infratuzilmani modernizatsiya qilish va ekologik siyosatni kuchaytirish har qachongidan ham muhim vazifaga aylanmoqda. Aks holda qurg‘oqchilik nafaqat tabiat, balki iqtisodiyot, energetika, qishloq xo‘jaligi va millionlab insonlarning kundalik hayotiga tobora jiddiyroq ta’sir ko‘rsatishi mumkin.