Tashvish va depressiya tufayli dunyoda ruhiy kasalliklar bilan yashayotganlar 1,2 milliardga yetdi

So‘nggi 30 yil ichida dunyo bo‘ylab ruhiy kasalliklar bilan yashayotgan insonlar soni deyarli ikki baravar oshdi. Olimlar bunga asosan tashvish va depressiya holatlarining keskin ko‘payishi sabab bo‘lganini aytmoqda.

The Lancet jurnalida e’lon qilingan yangi tadqiqotga ko‘ra, 2023-yilda taxminan 1,2 milliard kishi ruhiy buzilishlardan aziyat chekkan. Bu 1990-yildagi ko‘rsatkichdan 95 foizga ko‘p.

Ayniqsa:

• katta depressiv buzilishlar 131 foizga,
• tashvish buzilishlari esa 158 foizga oshgan.

Natijada aynan shu ikki kasallik dunyodagi eng keng tarqalgan ruhiy muammolarga aylangan.

Tadqiqot mualliflari ruhiy salomatlik bilan bog‘liq muammolarni endi shunchaki tibbiy masala emas, balki global ijtimoiy muammo sifatida ko‘rish kerakligini ta’kidlamoqda.

Ayollar ko‘proq aziyat chekmoqda

Hisobotda ayollar orasida ruhiy kasalliklar erkaklarga qaraganda ko‘proq uchrashi qayd etilgan.

2023-yilda:

• ayollar orasida 620 million,
• erkaklar orasida esa 552 million holat qayd etilgan.

Olimlarning aytishicha, bunga:

• oilaviy zo‘ravonlik,
• jinsiy tajovuz,
• tashqi ko‘rinish bilan bog‘liq bosim,
• gender tengsizligi,
• ish va hayotdagi ortiqcha yuklama

kabi omillar ta’sir qilishi mumkin.

Ayollarda ko‘proq:

• depressiya,
• tashvish buzilishi,
• bipolyar buzilish,
• anoreksiya va bulimiya

uchrasa, erkaklarda:

• Attention Deficit Hyperactivity Disorder,
• autizm,
• xulq-atvor buzilishlari

ko‘proq aniqlangan.

Eng katta xavf — o‘smirlar orasida

Tadqiqotga ko‘ra, ruhiy kasalliklarning eng katta yuklamasi 15–19 yoshli o‘smirlar hissasiga to‘g‘ri kelmoqda.

Mutaxassislar bu holat yoshlar uchun erta psixologik yordam va profilaktika dasturlarini kuchaytirish zarurligini ko‘rsatishini aytmoqda.

Ruhiy kasalliklar ortida nima turibdi?

Tadqiqotda asosiy xavf omillari sifatida:

• bolalikdagi zo‘ravonlik,
• maktabdagi bulling,
• oilaviy bosim,
• jinsiy zo‘ravonlik

tilga olingan.

Biroq olimlar bu omillar vaziyatni to‘liq tushuntirib bera olmasligini qayd etmoqda. Ularning fikricha, ruhiy salomatlikka:

• genetik omillar,
• qashshoqlik,
• ijtimoiy tengsizlik,
• urushlar,
• pandemiyalar,
• iqlim o‘zgarishi,
• iqtisodiy inqirozlar

ham kuchli ta’sir ko‘rsatmoqda.

Tibbiyot tizimi ulgura olmayapti

Hisobot mualliflari eng xavotirli jihatlardan biri — ruhiy salomatlik xizmatlari o‘sib borayotgan talab ortidan yetib bora olmayotgani ekanini aytmoqda.

Ko‘plab davlatlarda:

• psixolog va psixiatrlar yetishmaydi,
• davolanish qimmat,
• ruhiy kasalliklarga nisbatan stigma saqlanib qolmoqda.

Olimlar ruhiy salomatlikni himoya qilish bo‘yicha global choralarni kuchaytirishga chaqirmoqda.