O‘zbekistonda chiqindidan elektr energiyasi ishlab chiqaradigan 11 ta zamonaviy zavod barpo etiladi

O‘zbekistonda chiqindilarni qayta ishlash va ulardan elektr energiyasi ishlab chiqarishga qaratilgan yirik infratuzilma loyihalari bosqichma-bosqich amalga oshirilmoqda. Umumiy qiymati 1,5 milliard dollardan ortiq bo‘lgan 11 ta zamonaviy zavod qurilishi mamlakatda ekologik barqarorlikni ta’minlash va muqobil energiya manbalarini kengaytirishda muhim qadam bo‘lishi kutilmoqda.

Chiqindilarni boshqarish va sirkulyar iqtisodiyotni rivojlantirish agentligi ma’lumotlariga ko‘ra, hozirda Andijon, Namangan, Farg‘ona, Samarqand, Qashqadaryo hamda Toshkent viloyatlarida umumiy qiymati 933 million dollarlik 6 ta chiqindidan energiya ishlab chiqarish zavodi bunyod etilmoqda.

Mazkur korxonalar ishga tushirilgach, yiliga 3,6 million tonna maishiy chiqindi qayta ishlanadi. Natijada 1,6 milliard kilovatt-soat elektr energiyasi ishlab chiqarish imkoniyati yaratiladi. Bu esa nafaqat chiqindilar hajmini kamaytirish, balki mamlakatning energiya ta’minotini mustahkamlashga ham xizmat qiladi.

Bundan tashqari, umumiy qiymati 633 million dollarga teng bo‘lgan yana 5 ta shunday zavod qurilishi ham rejalashtirilgan. Ushbu loyihalar amalga oshirilishi bilan O‘zbekiston bo‘ylab chiqindilarni qayta ishlash va ulardan energiya ishlab chiqarishga ixtisoslashgan yirik korxonalar soni 11 taga yetadi.

Samarqand viloyatida bunyod etilayotgan zavod 2027-yil boshida foydalanishga topshirilishi kutilmoqda. Korxona sutkasiga 1,5 ming tonna maishiy chiqindini qayta ishlash quvvatiga ega bo‘lib, yiliga 240 million kilovatt-soat elektr energiyasi ishlab chiqaradi.

Hukumat tomonidan 2026-yil yakuniga qadar chiqindi poligonlari sonini 32,6 foizga, 2030-yilgacha esa 50 foizga qisqartirish maqsadi belgilangan. Shuningdek, yana 18 ta chiqindi poligonini rekultivatsiya qilish, 2026-yilda 28 ta va 2030-yilgacha 70 ta chiqindini qayta yuklash stansiyasini qurish rejalashtirilgan.

Rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, 2025-yilda belgilanmagan joylarga chiqindi tashlash bilan bog‘liq 10 ming 199 ta huquqbuzarlik aniqlangan. Shundan 2 ming 421 tasi bo‘yicha jarima qo‘llanilgan. 2026-yilning yanvar–mart oylarida esa kuzatuv kameralari orqali yana 2 ming 107 ta shunday qoidabuzarlik qayd etilgan.

Bugungi kunda chiqindi yig‘ish xizmati mamlakat aholisining 64 foizini, ya’ni 23,9 million nafarga yaqin fuqaroni qamrab olgan. Mutasaddilar 2026-yil yakuniga qadar ushbu ko‘rsatkichni 90 foizga yetkazishni rejalashtirmoqda. Shu bilan birga, aholining chiqindi xizmatlari uchun qarzdorligi 622,7 milliard so‘mni tashkil etayotgani qayd etildi.

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, maishiy chiqindilarning 10 foizdan ortig‘ini plastik chiqindilar tashkil qiladi. Biroq ularni to‘liq qayta ishlash uchun mavjud ishlab chiqarish quvvatlari hozircha yetarli emas.

Chiqindilarni qayta ishlash va ulardan energiya olish amaliyoti dunyoning ko‘plab rivojlangan davlatlarida ekologik muammolarni hal etishning samarali usullaridan biri sifatida keng qo‘llaniladi. Bunday loyihalar chiqindilar hajmini kamaytirish, poligonlarga tushadigan yukni yengillashtirish hamda atrof-muhitni muhofaza qilishga sezilarli hissa qo‘shadi. Shu bilan birga, qayta tiklanuvchi energiya ishlab chiqarish elektr ta’minoti barqarorligini oshirishga xizmat qiladi. Zamonaviy zavodlarning ishga tushirilishi yangi ish o‘rinlari yaratilishiga, investitsiyalar jalb etilishiga va hududlar iqtisodiy rivojiga ham ijobiy ta’sir ko‘rsatishi kutilmoqda. Bu esa mamlakatda sirkulyar iqtisodiyot tamoyillarini keng joriy etish yo‘lida muhim bosqich hisoblanadi. Aholining chiqindilarni saralash madaniyatini oshirish ham mazkur tizim samaradorligini yanada kuchaytiradi. Mutaxassislarning fikricha, ekologik mas’uliyatni kuchaytirish va zamonaviy texnologiyalarni keng joriy etish kelajak avlod uchun yanada toza va sog‘lom muhit yaratishga xizmat qiladi.