Bolalar gadjetlarga qaram bo‘lsa, qanday yo‘l tutish kerak? Psixologdan maslahat

Bolalarning bo‘sh vaqtini asosan kompyuter o‘yinlari va ijtimoiy tarmoqlarda o‘tkazishi ko‘plab ota-onalarni tashvishga solmoqda. Smartfonlar haqiqatan ham zararli odatmi yoki muammo boshqa omillarda yashiringanmi? Ushbu savollarga professional psixolog, ota-ona va bola munosabatlari bo‘yicha mutaxassis Karina Rixter o‘z fikrlarini bildirdi. Daryo uning so‘zlarini keltirmoqda.

Mutaxassisga ko‘ra, bolalarning texnologiyalarga haddan tashqari berilib ketishi yangi holat emas. Avvalgi davrlarda ham ota-onalar bolalarni kitobdan uzoqlashtirishga harakat qilgan, bugun esa bu rolni gadjetlar egallagan. Ammo muammo faqat bolalarda emas — kattalarning o‘zi ham ko‘pincha telefonsiz vaqt o‘tkaza olmaydi.

Bolalarning gadjetga qaram bo‘lib qolishining asosiy 4 sababi

1. O‘zini nazorat qilish mexanizmi yetarli shakllanmagan
Psixologlarning ta’kidlashicha, bolalarda o‘zini tiyish va vasvasalarga qarshi turish uchun mas’ul bo‘lgan miya qismlari to‘liq rivojlanmagan bo‘ladi. Bu jarayon odatda 18–20 yoshga kelib yakunlanadi.

2. Qiziqish tez kuchayadi
Bolalar qiziqarli mashg‘ulotga oson berilib ketadi. Smartfon esa cheksiz o‘yinlar, videolar va ijtimoiy tarmoqlar orqali doimiy rag‘bat manbai bo‘lib xizmat qiladi.

3. Zavqlanish ustun turadi
Ishlash yoki o‘qishdan ko‘ra hordiq chiqarish istagi nafaqat bolalar, balki kattalar uchun ham xos. Smartfon esa eng tezkor va qulay ko‘ngilochar vosita hisoblanadi.

4. Real muhit qiziq bo‘lmaganda virtual olam jozibadorroq tuyuladi
Agar bola o‘zini atrofidagi muhitda qulay his qilmasa, u smartfon orqali muqobil “virtual haqiqat”ni tanlaydi. Ijtimoiy tarmoqlar bunga keng imkon yaratadi.

Mutaxassisdan ota-onalar uchun 5 muhim tavsiya

Karina Rixter ta’kidlashicha, gadjetlar mutlaqo zararli emas, biroq ulardan noto‘g‘ri foydalanish sog‘liq va psixologik rivojlanishga salbiy ta’sir ko‘rsatishi mumkin. Shu bois quyidagi tavsiyalarga amal qilish muhim:

• O‘zingiz namuna bo‘ling. Bola ota-onaning xatti-harakatini takrorlaydi.
• Gadjetni “chalg‘ituvchi vosita”ga aylantirmang. Zerikkan zahoti telefon berish odatga aylanishi mumkin.
• Vaqtni emas, mazmunni nazorat qiling. Ta’limiy kontent rag‘batlantirilsin, ko‘ngilochar materiallar esa cheklansin.
• Muqobil mashg‘ulotlar taklif qiling. Kitob o‘qish, sayr, sport va ijodiy mashg‘ulotlar muhim.
• Gadjetsiz hududlarni belgilang. Masalan, ovqatlanish va yotoqxonalarda telefon ishlatmaslik.

Mutaxassisning qayd etishicha, qoidalar barcha oila a’zolari uchun bir xil bo‘lishi lozim. Aks holda, bolada norozilik va qarshilik paydo bo‘ladi. Agar ota-ona gadjetdan ish vositasi sifatida foydalanayotganini ochiq ko‘rsatsa, bolada ham texnologiyaga nisbatan sog‘lom munosabat shakllanadi.

Xulosa o‘rnida aytish mumkinki, muammo bolaning smartfoni borligida emas, balki uning real hayotni to‘liq almashtirib qo‘yishidadir. Muvozanat esa ota-onaning yondashuviga bog‘liq.