Rossiyada Pavel Durovga qarshi jinoyat ishi ochildi (-mi?). U terrorizmda ayblanmoqda

Rossiyada Telegram asoschisi Pavel Durovga nisbatan terrorchilik faoliyatiga ko‘maklashish moddasi bo‘yicha jinoyat ishi qo‘zg‘atilgani haqida davlatga aloqador OAV xabar bermoqda. Bu haqda “Rossiya gazetasi” va “Komsomolskaya pravda” nashrlari ma’lum qilgan.

Maqolalarda Telegram Rossiyada aynan Durovning kuch tuzilmalari bilan hamkorlik qilishdan bosh tortgani sabab bloklangani ta’kidlanadi. Nashrlar xabariga ko‘ra, ish Jinoyat kodeksining 205.1-moddasi (1.1-qism) — terrorchilik faoliyatiga ko‘maklashish — asosida yuritilmoqda.

Federal xavfsizlik xizmati (FXX) materiallariga tayanilgan maqolalar

Har ikki material “Rossiya FXXsi materiallari asosida” degan izoh bilan chop etilgan. Matnlar mazmunan deyarli bir xil bo‘lib, taxallus ostida yozilgani taxmin qilinmoqda.

Nashrlar Telegram turli noqonuniy faoliyatlar uchun platformaga aylanganini iddao qiladi. Jumladan, o‘z joniga qasd targ‘iboti, zo‘ravonlik, ekstremistik g‘oyalar, giyohvandlik savdosi, soxta hujjatlar muomalasi va boshqa jinoyatlar tilga olingan.

“Rossiya gazetasi” esa messenjerda “anonimlik illuziyasi” radikal guruhlar va jinoyatchilarni jalb qilganini yozadi.

Shuningdek, maqolalarda “Krokus Siti Holl”dagi terakt hamda ayrim shaxslar qotilliklari Telegram orqali tayyorlangani haqidagi da’volar keltiriladi. Rossiya rasmiylari Ukrainadagi urushni “maxsus harbiy operatsiya” deb ataydi va nashrlarda Telegram “Shimoliy Atlantika Shartnomasi Tashkiloti (NATO) davlatlari maxsus xizmatlari vositasiga aylangani” haqidagi fikrlar ham ilgari surilgan.

Durovning o‘zi esa maqolalarda “xorij ta’siri ostidagi shaxs” sifatida tasvirlanadi va “gibrid urush sharoitida raqib tomonga ko‘maklashganlikda” ayblanadi.

Telegram’ning bloklanish tarixi

Maqola mualliflari Durov va uning jamoasi Rossiya rasmiylari talablarini bajarmayotganini ta’kidlaydi. Eslatib o‘tilishicha, Telegram 2018-yilda Rossiyada bloklangan, biroq 2020-yil iyunida Roskomnadzor cheklovlarni bekor qilgan.

Rasmiy izohga ko‘ra, o‘shanda Durov terrorizm va ekstremizmga qarshi kurashda hamkorlik qilishga tayyorligini bildirgan. Biroq amalda messenjerning ko‘plab IP-manzillarni tez-tez almashtirishi, jumladan Amazon Web Services va Google Cloud servislaridan foydalanishi sabab to‘liq bloklash imkonsiz bo‘lgan. Hatto bir paytlar boshqa rus saytlariga ham tasodifiy cheklovlar qo‘yilgan.

Endilikda, nashrlar yozishicha, Durov yana rasmiy talablarni bajarmayapti. “Rossiya gazetasi” ma’lumotiga ko‘ra, Roskomnadzor Telegram jamoasiga 150 mingdan ortiq murojaat yuborgan, biroq ular javobsiz qolgan.

Natijada 2025-yil avgustida messenjer orqali qo‘ng‘iroqlar cheklangan, 2026-yil fevralida esa Telegram faoliyati sezilarli darajada sekinlashtirilgan. Ayrim hududlarda bu deyarli to‘liq blokirovkaga olib kelgani aytiladi.

MAX messenjeri va bahslar

Rossiya rasmiylari Telegram va WhatsApp IT-kompaniyalarni “mahalliylashtirish” to‘g‘risidagi qonunni bajarmayotgani, ya’ni foydalanuvchi ma’lumotlarini Rossiyada saqlamayotganini ham sabab sifatida ko‘rsatmoqda.

Pavel Durov esa fevral oyida Rossiya hukumatini fuqarolarni davlat nazoratidagi ilovaga o‘tishga majburlashga urinishda aybladi. U gap MAX messenjeri haqida ketayotganini bildirdi. Rasmiylar uni “milliy messenjer” sifatida targ‘ib qilmoqda, biroq IT-mutaxassislar xavfsizlik masalalariga doir savollarni ko‘tarib keladi.

Mustaqil OAV va ayrim ekspertlar Telegram’ga bosim ehtimoliy yangi safarbarlik va norozilik namoyishlari xavfi bilan bog‘liq bo‘lishi mumkinligini taxmin qilmoqda.

Fransiyadagi hibs voqeasi

2024-yil yozida Pavel Durov Fransiyada qisqa muddatga hibsga olingan edi. 24-avgust kuni u Parij yaqinidagi Le Bourget aeroportida qo‘lga olingan. 4 kundan so‘ng sud uni 5 million yevro garov evaziga ozod qilgan va mamlakatni tark etmaslik sharti qo‘yilgan.

Fransiya tomoni Durovni Telegram orqali sodir etilgan jinoyatlarga sheriklikda ayblagan, jumladan firibgarlik, pul yuvish, bolalar pornografiyasi va giyohvand moddalar savdosi bilan bog‘liq 12 band bo‘yicha e’tiroz bildirgan. Tergov versiyasiga ko‘ra, Telegram fransuz huquq-tartibot idoralari so‘rovlariga yetarlicha javob bermagan.

Telegram ma’muriyati bu ayblovlarni asossiz deb atagan, biroq keyinchalik Yevropa huquq-tartibot organlari bilan faolroq hamkorlik qila boshlagan. 2025-yil bahorida Durovga Fransiyani tark etishga ruxsat berilgan.