Yevropada tug‘ilish ko‘rsatkichlari keskin pasaymoqda

Yevropada tug‘ilish darajasi so‘nggi o‘n yilliklarda keskin kamayib bormoqda. Tahlillarga ko‘ra, bu jarayon nafaqat Yevropa, balki butun dunyo uchun xos tendensiyaga aylanmoqda. Mutaxassislar prognoziga ko‘ra, 2100-yilga borib dunyodagi mamlakatlarning 97 foizida tug‘ilish darajasi avlodni qayta tiklash darajasidan past bo‘ladi.

Bugungi kunda Yevropa Ittifoqida umumiy tug‘ilish koeffitsiyenti (bir ayolga to‘g‘ri keladigan o‘rtacha farzandlar soni) so‘nggi 60 yil ichidagi eng past darajaga tushdi. Statistik ma’lumotlarga ko‘ra, bu ko‘rsatkich 1964-yildagi 2,62 dan 2024-yilda 1,34 gacha kamaygan.

Yevropada qayerda tug‘ilish ko‘proq?

2024-yilgi ma’lumotlarga ko‘ra, Yevropada tug‘ilish darajasi davlatlarga qarab sezilarli farq qiladi. Eng yuqori ko‘rsatkichlar quyidagi mamlakatlarda qayd etilgan:

• Chernogoriya — 1,75
• Bolgariya — 1,72
• Gruziya — 1,69
• Albaniya va Serbiya — 1,64

Yevropaning yirik iqtisodiyotlari orasida esa Fransiya yetakchi hisoblanadi — bu yerda bir ayolga 1,61 farzand to‘g‘ri keladi. Buyuk Britaniyada bu ko‘rsatkich 1,56, Germaniyada esa 1,36 atrofida.

Eng past tug‘ilish darajasi qayerda?

Ba’zi mamlakatlarda tug‘ilish darajasi juda past bo‘lib qolmoqda. Eng past ko‘rsatkichlar quyidagicha:

• Malta — 1,01
• Ispaniya — 1,10
• Italiya — 1,18
• Polsha — 1,14

Shimoliy Yevropada esa Islandiya (1,56) yetakchi bo‘lsa, undan keyin Daniya (1,47), Norvegiya (1,45) va Shvetsiya (1,43) joylashgan.

Nega tug‘ilish kamaymoqda?

Mutaxassislar bu jarayonni bir nechta ijtimoiy va iqtisodiy omillar bilan izohlaydi. Ular orasida:

• ta’lim darajasining oshishi
• kontratseptsiya vositalarining keng tarqalishi
• uy-joy narxining qimmatligi
• bolani tarbiyalash xarajatlarining ortishi
• ish va oilani birga olib borish qiyinligi

kabi omillar bor.

Shuningdek, ko‘plab odamlar farzand ko‘rishni kechroq yoshga qoldirmoqda, bu esa statistik ko‘rsatkichlarning vaqtincha pasayishiga olib kelmoqda.

“Childfree” g‘oyasi ham ta’sir qilmoqda

Mutaxassislar yana bir muhim tendensiyani ham qayd etmoqda — farzandsiz hayotni tanlash (childfree) g‘oyasi tobora keng taralmoqda. Biroq so‘rovlar shuni ko‘rsatadiki, ko‘plab odamlar aslida o‘zlari xohlaganidan kamroq farzandli bo‘lib qolmoqda.

Davlat siyosati ham muammoni to‘liq hal qila olmayapti

Ko‘plab Yevropa davlatlari tug‘ilish darajasini oshirish uchun bolali oilalarga subsidiyalar, soliq imtiyozlari, bepul bolalar bog‘chalari va ota-onalik ta’tili kabi choralarni joriy qilgan. Ammo ekspertlar ta’kidlashicha, bu choralar tug‘ilish darajasini keskin oshirishga hali ham aniq ta’sir ko‘rsatgani yo‘q.

Tahlilchilarga ko‘ra, bugungi kunda Yevropada tug‘ilish darajasining pasayishi demografik, iqtisodiy va madaniy omillar yig‘indisi bilan bog‘liq murakkab jarayon hisoblanadi.