Nega yoshlar orasida saraton ko‘paymoqda: olimlar javob izlamoqda

So‘nggi yillarda yoshlar orasida saraton kasalliklari soni oshib borayotgani ilmiy hamjamiyatni jiddiy o‘ylantirmoqda. United Kingdomda olib borilgan keng ko‘lamli tadqiqotlar natijalariga ko‘ra, 20–49 yoshdagi aholida kamida 11 turdagi saraton kasalliklari ko‘paygani aniqlangan.

Tadqiqotni Imperial College London va Institute of Cancer Research olimlari amalga oshirgan bo‘lib, ular 2001–2019 yillar oralig‘idagi ma’lumotlarni tahlil qilgan. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, ko‘krak bezi, ichak, oshqozon osti bezi, buyrak va boshqa bir qator saraton turlari yoshlar orasida tobora ko‘proq uchramoqda.

Qiziqarli jihati shundaki, bu o‘sishni an’anaviy xavf omillari bilan to‘liq izohlab bo‘lmayapti. Odatda saraton bilan bog‘liq deb hisoblangan omillar — chekish, spirtli ichimliklar iste’moli, noto‘g‘ri ovqatlanish va jismoniy harakatsizlik — yoshlar orasida oshmagan, aksincha ayrim holatlarda kamaygan. Masalan, chekuvchilar soni qisqargan, spirtli ichimliklar iste’moli barqaror yoki pasaygan, jismoniy faollik esa umumiy hisobda yaxshilangan.

Biroq bitta muhim omil ajralib turadi — semizlik. So‘nggi yillarda ortiqcha vazn va semizlik darajasi barcha yosh guruhlarida oshib bormoqda va bu holat saraton xavfini kuchaytirishi mumkin. Shunga qaramay, olimlar ta’kidlashicha, semizlikning o‘zi ham yoshlar orasida saratonning keskin ko‘payishini to‘liq tushuntirib bera olmaydi.

Ayniqsa, ichak saratoni va tuxumdon saratoni alohida e’tibor talab qiladi. Bu kasalliklar asosan yoshlar orasida ko‘payayotgani kuzatilgan bo‘lib, bu holat ushbu yosh guruhiga xos yangi yoki ilgari kam o‘rganilgan xavf omillari mavjud bo‘lishi mumkinligini anglatadi.

Mutaxassislar ehtimoliy sabablar sifatida bolalik davridagi ovqatlanish va ekologik ta’sirlarni, ichak mikrobiomining o‘zgarishini, kimyoviy moddalar va atrof-muhit ifloslanishini, shuningdek zamonaviy turmush tarzidagi o‘zgarishlarni ko‘rib chiqmoqda. Bundan tashqari, diagnostika va skrining usullarining rivojlanishi ham kasalliklarni ko‘proq aniqlashga olib kelayotgan bo‘lishi mumkin.

Shu bilan birga, olimlar profilaktika choralarini davom ettirish zarurligini ta’kidlamoqda. Ayniqsa, ijtimoiy tengsizlik mavjud bo‘lgan hududlarda chekish va semizlik ko‘rsatkichlari yuqoriligicha qolmoqda va bu esa saraton xavfini yanada oshiradi.

Xulosa qilib aytganda, yoshlar orasida saratonning ko‘payishi murakkab va ko‘p omilli muammo bo‘lib, uni faqat an’anaviy sabablar bilan tushuntirib bo‘lmaydi. Bu esa yangi ilmiy izlanishlar va sog‘liqni saqlash siyosatida yangicha yondashuvlarni talab qiladi.