Hantavirus nima va u qanday yuqadi? Kasallik tarqalishi haqida muhim savollar va javoblar

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti kruiz kemasidagi hantavirus tarqalishi bilan bog‘liq holatlar soni 9 taga yetganini tasdiqladi. Mutaxassislar inkubatsiya davri olti haftagacha cho‘zilishi mumkinligi sababli kasallanganlar soni yana ortishi ehtimolini istisno qilmayapti.

Hantavirus nima?

Hantavirus — asosan kemiruvchilarda uchraydigan viruslar guruhi hisoblanadi. Uning nomi Hantan River daryosi nomidan olingan bo‘lib, virus ilk bor 1976-yilda Janubiy Koreyada aniqlangan.

Dunyoda hantavirusning ko‘plab turlari mavjud, biroq ularning faqat ayrimlari odamga yuqishi mumkin.

Virus turiga qarab u:

• yurak va o‘pkani zararlovchi hantavirusli kardiopulmonal sindrom,
• buyrak faoliyatiga ta’sir qiluvchi gemorragik isitma,
• yoki epidemik nefropatiya

kabi og‘ir kasalliklarni keltirib chiqarishi mumkin.

Andes shtammi nimasi bilan xavfli?

Andes hantavirus hantavirus oilasiga kiradi va odamdan odamga yuqishi qayd etilgan yagona variant hisoblanadi.

Mutaxassislar ta’kidlashicha, bu virus:

• uzoq va yaqin muloqot,
• birga yashash,
• oila a’zolari yoki juftliklar o‘rtasida

yuqishi mumkin.

Yevropa va Osiyoda uchraydigan boshqa hantavirus turlarida esa odamdan odamga yuqish holatlari deyarli kuzatilmagan.

Hantavirus qanday yuqadi?

Kasallik odatda:

• zararlangan kemiruvchilar siydigi,
• najasi,
• so‘lagi

bilan aloqa orqali yuqadi.

Xavf ayniqsa:

• yopiq va shamollatilmaydigan joylarni tozalash,
• fermalarda ishlash,
• o‘rmon hududlari,
• kemiruvchilar ko‘p joylarda tunash

paytida ortadi.

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti ma’lumotiga ko‘ra, odamdan odamga yuqish juda kam uchraydi va asosan kasallikning ilk bosqichida sodir bo‘lishi mumkin.

Aholi uchun xavf qanchalik katta?

European Centre for Disease Prevention and Control va Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti hantavirusning keng aholi orasida tarqalish xavfini “juda past” deb baholamoqda.

Shu bilan birga:

• simptomlari bor shaxslar zudlik bilan izolyatsiya qilinishi,
• tekshiruvdan o‘tkazilishi,
• davolanishi kerak.

Alomatsiz kontakt shaxslar esa olti hafta davomida karantinda kuzatuv ostida bo‘lishi tavsiya etilgan.

Mutaxassislar kruiz kemasidagi holatlar bitta infeksiya manbai bilan bog‘liqligini va bu yangi mutatsiya emasligini bildirgan.

Hantavirus qanchalik xavfli?

Maxsus davosi mavjud emas. Davolash asosan simptomlarni yengillashtirishga qaratiladi.

O‘lim darajasi:

• Yevropa va Osiyoda 1–15 foiz,
• Shimoliy va Janubiy Amerikada esa 50 foizgacha

yetishi mumkin.

Asosiy simptomlari qanday?

Belgilar odatda virus turiga qarab 1–8 hafta ichida paydo bo‘ladi.

Ko‘p uchraydigan simptomlar:

• isitma,
• bosh og‘rig‘i,
• mushak og‘rig‘i,
• qorin og‘rig‘i,
• ko‘ngil aynishi,
• qusish.

Og‘ir holatlarda o‘pka va yurak faoliyati izdan chiqishi mumkin.

Yevropada hantavirus qanchalik keng tarqalgan?

European Centre for Disease Prevention and Control ma’lumotiga ko‘ra:

• 2023-yilda Yevropada 1885 ta,
• 2022-yilda esa 2185 ta

holat qayd etilgan.

Jahon sog‘liqni saqlash tashkiloti har yili dunyo bo‘yicha 10 mingdan 100 minggacha infeksiya holati kuzatilishini bildiradi.

Oldin ham yirik epidemiyalar bo‘lganmi?

Eng mashhur holatlardan biri 2018–2019-yillarda Epuyén hududida sodir bo‘lgan.

O‘sha paytda:

• 34 ta tasdiqlangan holat,
• 11 ta o‘lim

qayd etilgan.

Kasallik odamlar gavjum tadbirlarda qatnashgan bemorlar orqali kengroq tarqalgan. Shundan keyin sog‘liqni saqlash xizmati:

• kasallanganlarni izolyatsiya qilgan,
• kontakt shaxslarni o‘zini o‘zi karantinga olishga majbur qilgan.