Vaziyat qaltis: Erondagi ikki shahar namoyishchilar qo‘liga o‘tdi

Eronda rialning keskin qadrsizlanishi, sanksiyalar va iqtisodiy bosimlar fonida inflyatsiya qariyb 50 foizga yetgani noroziliklarni kuchaytirdi. Mamlakatning turli hududlarida namoyishlar avj olib, ayrim guruhlar Malikshohi va Obidanon shaharlarini nazoratga olganini iddao qilmoqda. Xususan, 6 yanvardan 7 yanvarga o‘tar kechasi Iroq chegarasiga yaqin joylashgan Obidanonda namoyishchilar to‘liq ustunlikka erishgani haqida xabarlar tarqaldi. Bu haqda “Fox News” ma’lum qildi.

Mazkur ma’lumotni Eron Milliy qarshilik kengashi ham tasdiqlab, “ikki shahar amalda namoyishchilar qo‘liga o‘tdi, odamlar ko‘chalarda quvonch bilan yuribdi”, deya EMQK tashqi aloqalar bo‘yicha komissiyasi a’zosi Ali Safaviyning so‘zlarini keltirdi.

Eron Milliy inson huquqlari kengashi rahbari Maryam Rajaviy ham X tarmog‘ida e’lon qilgan murojaatida Malikshohi va Obidanondagi norozilar “kuch tuzilmalarini ortga chekinishga majbur qilgani” uchun minnatdorlik bildirdi.

Biroq “Tasnim” va “Mehr” axborot agentliklari G‘arb OAVlaridagi ushbu xabarlarni rad etdi. Ularning yozishicha, Malikshohida qisqa muddat keskin vaziyat yuzaga kelgan, qurollangan shaxslar bilan to‘qnashuvda bir nafar xavfsizlik xodimi halok bo‘lgan, lekin hozircha hududda tartib tiklangan.

Nega vaziyat keskinlashdi?

Mutaxassislarning ta’kidlashicha, bugungi keskinlik birgina hodisa bilan izohlanmaydi. So‘nggi yillarda Eronda quyidagi omillar to‘planib bordi:

• Rialning qadrsizlanishi — milliy valyuta bir necha bor rekord darajada tushib ketdi, narxlar o‘sishi tezlashdi.
• Xalqaro sanksiyalar — neft eksporti cheklanishi, bank operatsiyalariga bosim iqtisodiyotni qisqartirdi.
• Ijtimoiy tengsizlik va ishsizlik — ayniqsa yoshlar o‘rtasida norozilikni kuchaytirdi.
• Hududiy keskinliklar va urush xavfi — tashqi siyosiy qarama-qarshiliklar ichki vaziyatni yanada taranglashtirdi.

Shuningdek, avval ham yoqilg‘i narxi oshirilishi, korrupsiya va siyosiy erkinliklar bilan bog‘liq noroziliklar muntazam takrorlanib kelgan. So‘nggi haftalarda esa inflyatsiyaning tezlashishi, maosh va nafaqalarning qadrsizlanishi odamlarni yana ko‘chaga olib chiqdi.

Qachondan boshlab bunday bo‘ldi?

Hozirgi to‘lqin oxirgi kunlar va haftalarda kuchaydi, ammo jarayonning ildizlari bir necha yil oldingi voqealarga borib taqaladi:

• 2018–2020-yillarda sanksiyalar kuchayishi bilan iqtisodiy pasayish chuqurlashdi;
• 2022–2023-yillarda noroziliklar keng quloch yoydi va yuzlab to‘qnashuvlar qayd etildi;
• so‘nggi oylar ichida inflyatsiya, valyuta bozoridagi beqarorlik va xavfsizlik choralarining kuchayishi fonida keskinlik yana oshdi.

CNN sharhlovchilariga ko‘ra, ichki beqarorlik bilan birga tashqi bosim ham ortib bormoqda. AQSH bilan ehtimoliy qarama-qarshilik, yadroviy dasturga oid ziddiyatlar fonida vaziyat yanada taranglashgani aytiladi.

Rial qadrsizlanishi, sanksiyalar va mintaqaviy mojaro oqibatida boshlangan noroziliklar o‘nlab shaharlarni qamrab oldi. Xabarlar bo‘yicha, bir qancha odamlar halok bo‘lgan, mingdan ortiq kishi hibsga olingan. Hokimiyat ko‘zdan yosh oqizuvchi gaz qo‘llayotgani, internetni cheklayotgani va yashash minimumi 266 dollar atrofida bo‘lishiga qaramay, atigi 7 dollarlik nafaqa taklif qilayotgani aytilmoqda.

AQSh Prezidenti Donald Tramp namoyishlar shafqatsiz bostirilsa, zarurat tug‘ilganda harbiy kuchdan foydalanishga tayyor ekanini bildirdi. Tehron bu bayonotni “mas’uliyatsiz” deb baholab, G‘arbni mamlakatni beqarorlashtirishga urinishda aybladi. Ba’zi tahlilchilar esa Venesuela ssenariysiga o‘xshash rivojlanish ehtimolidan ogohlantirmoqda.

Avvalroq Eronning so‘nggi shohi Muhammad Rizo Pahlaviyning o‘g‘li — Rizo Pahlaviy aholiga 8– va 9-yanvar kunlari soat 20:00 da ommaviy namoyishlarga chiqish chaqirig‘i bilan chiqdi.