Tramp, Mirziyoyev va boshqalar “Tinchlik kengashi” nizomini imzoladi: BMTga muqobil yangi global tuzilma shakllanmoqda

AQSh prezidenti Donald Tramp “Tinchlik kengashi” nizomini imzoladi. Mazkur tuzilma amalda Birlashgan Millatlar Tashkilotiga muqobil sifatida ishlab chiqilgan yangi xalqaro organ hisoblanadi.

Imzolash marosimi Jahon iqtisodiy forumi doirasida, Shveysariyaning Davos shahrida bo‘lib o‘tdi. Tadbirda Yaqin Sharq va Janubiy Amerika davlatlari vakillari — Saudiya Arabistoni, Qatar, BAA, Argentina, Paragvay qatnashdi. Shuningdek, marosimda Shavkat Mirziyoyev, Viktor Orban, Nikol Pashinyan va Ilhom Aliyev ham ishtirok etdi.

CNN’ning qayd etishicha, sahnada Tramp bilan birga qariyb 20 nafar davlat vakili bo‘lgan, biroq ular orasida AQSHning G‘arbiy Yevropadagi an’anaviy ittifoqchilari deyarli kuzatilmagan. Bu holat yangi tuzilmaning geopolitik yo‘nalishi borasida muhokamalarga sabab bo‘lmoqda.

Trampning ta’kidlashicha, Tinchlik kengashi boshqa xalqaro tashkilotlar, jumladan BMT bilan hamkorlik qilishi mumkin. Biroq Oq uy matbuot kotibi Kerolayn Levitt Tramp nutqidan so‘ng ushbu kengash rasman xalqaro tashkilot maqomini olganini e’lon qildi. Shundan keyin davlat rahbarlari hujjatni imzolash uchun birma-bir Tramp yoniga chiqishdi.

BMTga muqobil tuzilma sifatidagi yangi model

Dastlab Tinchlik kengashi Trampning tinchlik rejasi doirasida G‘azo sektorini urushdan keyingi boshqaruv organi sifatida ishlab chiqilgan. Biroq nizom mazmuniga ko‘ra, uning vakolatlari ancha keng bo‘lib, global xavfsizlik, mojarolarni tartibga solish va siyosiy vositachilik kabi yo‘nalishlarni ham qamrab oladi. Kengashga Trampning o‘zi raislik qiladi, a’zolik esa umrbod bo‘lib, unga qo‘shilish uchun mamlakatlardan 1 milliard AQSh dollari miqdorida badal kiritish taklif etilgan.

Ma’lum qilinishicha, Tinchlik kengashiga a’zo bo‘lish taklifi 60 ga yaqin davlatga, jumladan Rossiya, Belarus va Ukrainaga yuborilgan. Aleksandr Lukashenko 20-yanvar kuni Yevropada birinchi bo‘lib ushbu hujjatni imzoladi. Shu bilan birga, Yevropaning qator davlatlari Rossiya ham taklif etilgani sababli a’zolikdan voz kechmoqda.

Rossiya prezidenti Vladimir Putin mamlakatiga taklif kelganini tasdiqlab, Rossiya G‘azoni boshqarish uchun mo‘ljallangan Tinchlik kengashiga AQSHda muzlatilgan Rossiya aktivlari hisobidan 1 milliard dollar ajratishga tayyorligini bildirgan.

Muhim jihati shundaki, Shavkat Mirziyoyevning ushbu marosimdagi ishtiroki O‘zbekistonning xalqaro tinchlik tashabbuslaridagi faolligi oshib borayotganini ko‘rsatadi. O‘zbekiston so‘nggi yillarda:

• mintaqaviy va global mojarolarda neytral va muvozanatli pozitsiyani qo‘llab-quvvatlab kelmoqda;
• Afg‘oniston masalasida muloqot va iqtisodiy integratsiya tarafdori sifatida maydonga chiqmoqda;
• BMT doirasida tinchlik, barqaror rivojlanish va mintaqaviy xavfsizlik tashabbuslarini ilgari surmoqda.

Ekspertlar fikricha, Mirziyoyevning Tinchlik kengashi tashabbusida ishtirok etishi O‘zbekistonning global diplomatiyada mustaqil ovozga ega bo‘layotganini va yangi shakllanayotgan xalqaro tuzilmalar bilan hamkorlik qilishga tayyorligini anglatadi. Shu bilan birga, rasmiy Toshkent hozircha kengashga a’zolik yoki moliyaviy majburiyatlar borasida yakuniy pozitsiyasini e’lon qilmagan.

Xulosa qilib aytganda, Tinchlik kengashi tashabbusi xalqaro munosabatlarda yangi bosqichni boshlab berishi mumkin. Uning BMTga haqiqiy muqobil bo‘la olishi esa a’zolar tarkibi, moliyaviy mexanizmlar va siyosiy qarorlar amalda qanday ishlashiga bog‘liq bo‘ladi.