Yevropa xavotirda: Xitoyning “Yutong” elektr avtobuslari masofadan o‘chirilishi mumkinmi?

Norvegiyaning yetakchi jamoat transporti operatori Ruter Xitoyda ishlab chiqarilgan yangi elektr avtobuslar sinovlari ortidan kiberxavfsizlik talablarini keskin kuchaytirishini e’lon qildi. Sinovlar avtobus ishlab chiqaruvchisi Yutong Group dasturiy ta’minotni yangilash va diagnostika uchun avtobuslarning boshqaruv tizimlariga masofadan kirish imkoniga ega ekanini ko‘rsatgan.

Ruter ma’lumotiga ko‘ra, o‘tgan hafta e’lon qilingan sinov natijalari ishlab chiqaruvchi nazariy jihatdan avtobus faoliyatiga ta’sir ko‘rsatishi mumkinligini anglatadi. “Bu, nazariy jihatdan, avtobusga ta’sir o‘tkazish uchun ishlatilishi mumkin”, — deyiladi bayonotda.

Sinovlar nimani ko‘rsatdi?

Sinovlar tashqi signallarni bostirish maqsadida avtobuslar yer osti shaxtalarida harakatlantirilgan holda o‘tkazildi. Tadqiqotlarda yangi Yutong avtobuslari bilan bir qatorda, uch yillik gollandiyalik VDL avtobuslari ham tekshirildi.

Natijalarga ko‘ra:

• Yutong avtobuslarida simsiz (OTA) dasturiy yangilash imkoniyati mavjud;
• VDL avtobuslarida esa bunday imkoniyat aniqlanmadi.

Ishlab chiqaruvchi javobi

Yutong vaziyat yuzasidan dastlab darhol izoh bermadi. Biroq The Guardian nashri Xitoy kompaniyasi bayonotiga tayanib, Yutong faoliyat yuritayotgan mamlakatlar qonunchiligiga “qat’iy rioya qilishi”, avtobuslar bo‘yicha ma’lumotlar esa Germaniyada saqlanishini ma’lum qildi.

Nashr Yutong vakiliga tayanib, barcha ma’lumotlar shifrlangan va faqat texnik xizmat, optimallashtirish hamda mijozlar ehtiyojlari uchun ishlatilishini yozdi. Kompaniya ma’lumotiga ko‘ra, Yutong so‘nggi o‘n yilliklarda Yevropa, Afrika, Lotin Amerikasi va Osiyo-Tinch okeani mintaqasida o‘n minglab transport vositalari sotgan.

Masofadan boshqaruv xavfi

Tadqiqotlar Yevropa va Shimoliy Amerikada ma’lumotlarni himoyalashga qaratilgan choralar kuchayib borayotgan bir paytda, kuzatuv va masofaviy operatsiyalar borasidagi xavotirlar fonida boshlangan.

Ruterning bildirishicha, “ishlab chiqaruvchi har bir avtobusga dasturiy yangilash va diagnostika uchun to‘g‘ridan-to‘g‘ri raqamli kirish imkoniga ega”. Kompaniya Norvegiyada jamoat transportining qariyb yarmiga xizmat ko‘rsatadi va Oslo hamda Akershus hududlarida ishlaydi.

Biroq Yutong avtobuslari odamlar tomonidan boshqariladi — ular Kaliforniya yoki Xitoydagi ayrim hududlarda harakatlanayotgan to‘liq avtonom transportlar emas.

Mintaqaviy xavotirlar

Qo‘shni Daniyada Movia avtobuslarda kiberxavfsizlik va josuslik xavflari bo‘yicha risklarni qayta baholayotganini bildirdi. Kompaniya hozircha avtobuslar o‘chirilgani bo‘yicha holatlar qayd etilmaganini aytib, zaif nuqtalarni bartaraf etish yo‘llarini izlamoqda.

Norvegiyaning University of South-Eastern Norway mutaxassislari taqdim etgan tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatdiki, na xakerlar, na yetkazib beruvchilar avtobus ustidan to‘liq nazoratni qo‘lga kirita olmagan. Mutaxassislar bu masala faqat Xitoy avtobuslariga emas, balki ichki elektronika o‘rnatilgan barcha transport vositalariga xos ekanini ta’kidladi.

Qoidalar kuchaytiriladi

Ruter avtobuslaridagi kameralar internetga ulanmaganini, shuning uchun tasvir va video uzatilishi xavfi yo‘qligini bildirdi. Shuningdek, avtobuslarni masofadan boshqarish imkoni yo‘qligi ta’kidlandi.

Biroq kompaniya ishlab chiqaruvchi mobil tarmoq orqali akkumulyator va elektr ta’minoti boshqaruv tizimiga kirishi mumkinligini tan oldi. Bu esa, nazariy jihatdan, avtobuslarni to‘xtatish yoki ishdan chiqarish ehtimolini anglatadi.

Shu sabab Ruter:

• kelgusidagi xaridlar uchun yanada qat’iy xavfsizlik qoidalarini joriy etadi;
• mahalliy nazoratni ta’minlovchi tarmoqlararo ekranlar ishlab chiqadi;
• hukumat bilan birga aniq kiberxavfsizlik talablarini belgilaydi;
• kiruvchi yangilanishlarni avtobusga yetib borguncha kechiktirib tahlil qilish mexanizmlarini yo‘lga qo‘yadi.

Xulosa: elektr transportning raqamlashtirilishi qulayliklar bilan birga yangi xavflarni ham keltirmoqda. Norvegiya tajribasi jamoat transportida kiberxavfsizlikni davlat darajasida qayta ko‘rib chiqish zarurligini ko‘rsatmoqda.