Kosmos, 6G va sun’iy intellekt: Yevropa €100 mlnlik fond bilan aloqa sohasida yetakchilikka intilmoqda

Yevropa keyingi avlod global aloqa tizimlarida — xususan, 6G va sun’iy intellekt (SI) sohasida — yetakchi bo‘lishni maqsad qilgan. Bunda asosiy urg‘u yer usti tarmoqlariga emas, balki sun’iy yo‘ldoshga asoslangan “noan’anaviy” aloqa tizimlari (Non-Terrestrial Networks, NTN)ga qaratilmoqda.

European Space Agency va GSMA Mobile World Congress ko‘rgazmasida 100 million yevrogacha bo‘lgan yangi moliyalashtirish dasturini e’lon qildi. Ushbu tashabbus sun’iy yo‘ldosh va mobil texnologiyalarni birlashtirishni tezlashtirishga qaratilgan.

6G va SI uchun “tayanch infratuzilma”

ESA’ning 5G/6G NTN dasturi rahbari Antonio Franki ta’kidlashicha, aynan shu turdagi infratuzilma kelajakdagi 6G va SI imkoniyatlarini ochib beruvchi “asosiy tayanch” bo‘lib xizmat qiladi.

Uning so‘zlariga ko‘ra, mablag‘lar telemeditsina, masofaviy jarrohlik, avtonom transport vositalari va aniq dehqonchilik kabi raqamli xizmatlarni rivojlantirishga yo‘naltiriladi. Maqsad — biznesni keng ko‘lamda raqamlashtirish va jamiyatga real foyda keltiruvchi yechimlar yaratish.

Mazkur fond Yevropada gibrid (sun’iy yo‘ldosh + yer usti) tarmoqlarni tijoratlashtirishga qaratilgan eng yirik davlat tashabbuslaridan biri hisoblanadi. Bu esa global miqyosda yangi avlod aloqa texnologiyalari bo‘yicha raqobat kuchayib borayotgan bir paytda amalga oshirilmoqda.

Kimlar moliyalashtiriladi?

Fond mablag‘laridan Yevropa Ittifoqiga a’zo davlatlar kompaniya va tashkilotlari ariza topshirish orqali foydalanishi mumkin. Yakuniy qarorni ESA qabul qiladi.

Moliyalashtirish to‘rtta ustuvor yo‘nalishga qaratiladi:

• SI yordamida ko‘p orbitalli sun’iy yo‘ldosh va yer usti tarmoqlarini boshqarish;
• Smartfon va IoT qurilmalarini to‘g‘ridan-to‘g‘ri sun’iy yo‘ldoshga ulash (Direct-to-Device);
• 5G/6G sinov maydonchalari;
• Chekka (edge) intellekt va ilg‘or IoT bo‘yicha erta bosqich tadqiqotlar.

GSMA texnik direktori Aleks Sinklerning ta’kidlashicha, mobil sanoat qamrovi va ESA’ning kosmik tajribasi birlashishi bilan “aloqaning yangi davri” boshlanadi. Bu hatto eng olis hududlarda ham tub o‘zgarishlar keltirishi mumkin.

Yevropaning “kosmik sakrashi”

Hozirda sun’iy yo‘ldosh interneti bozorida AQSH kompaniyalari yetakchilik qilmoqda. Biroq Antonio Franki Yevropaning yuqori texnologiyali ishlab chiqarish va maxsus dasturiy ta’minot sohasidagi salohiyati mustaqil va raqobatbardosh muqobil taklif qila olishini ta’kidladi.

Mobile World Congress doirasida Yevropaning bir qator kompaniyalari — Nokia, Filtronic, Celeste, Lasting Software, OQ Technology va MinWave Technologies — o‘z ishlanmalarini namoyish etadi. Ular NTN orkestratsiyasi va gibrid tarmoq arxitekturasi qanday ishlashini jonli ko‘rsatadi.

Ko‘rgazmaning markaziy elementi ESA’ning Argonaut oyga yuk yetkazuvchi apparati modeli bo‘ladi. Tashrif buyuruvchilar amaldagi sun’iy yo‘ldosh kanali orqali o‘quv oy roverini masofadan boshqarish imkoniga ega bo‘ladi. Shuningdek, Nokia’ning 360° kameralar tizimi Yevropaning LUNA oy simulyatsiya maydonidan jonli tasvir uzatadi.

Shu tariqa, tashabbus Yevropa aloqa infratuzilmasi nafaqat Yerda, balki Oyda ham texnologik ustunlikni ta’minlashga qodir ekanini namoyish etishga qaratilgan.