Ebola xavfi: JSST noyob virus shtammiga qarshi dori va vaksinalarni sinovdan o‘tkazmoqda

Jahon Sog‘liqni saqlash Tashkiloti (JSST) Kongo Demokratik Respublikasida yuzlab insonlar hayotiga zomin bo‘lgan Ebola virusining noyob turi — Bundibugyo shtammiga qarshi istiqbolli dori vositalari va vaksinalarni aniqladi. Biroq mutaxassislar ushbu preparatlar hali to‘liq foydalanishga tayyor emasligini ma’lum qilmoqda.

Ayni paytda mamlakatda epidemiya tez sur’atlarda tarqalmoqda. Dastlabki ma’lumotlarga ko‘ra, kasallik oqibatida 200 dan ortiq kishi vafot etgan. Vaziyatning murakkab tomoni shundaki, Bundibugyo shtammiga qarshi maxsus tasdiqlangan dori yoki vaksina hozircha mavjud emas.

JSST bosh direktori Tedros Adhanom Gebreyesus Kongodagi aholi uchun murojaatida vaziyat jiddiy ekanini ta’kidladi.

“Bu juda xavfli holat. Ammo virus tarqalishini to‘xtatish va insonlar hayotini saqlab qolish uchun qo‘limizda samarali vositalar mavjud”, — dedi u.

Bundibugyo virusi nima?

Bundibugyo virusi insonlarda kasallik keltirib chiqarishi mumkin bo‘lgan to‘rtta Ebola virusidan biri hisoblanadi. U ilk bor 2007-yilda aniqlangan bo‘lib, nisbatan kam uchraydi.

Mutaxassislarning qayd etishicha, ushbu shtammning o‘lim darajasi Ebola virusining Zair yoki Sudan turlariga qaraganda biroz pastroq bo‘lishi mumkin.

Kasallikning yashirin davri 2 kundan 21 kungacha davom etadi. Shu vaqt ichida bemorda alomatlar kuzatilmasa, u odatda boshqalarga virus yuqtirmaydi.

Dastlabki belgilar:

• isitma;
• kuchli holsizlik;
• mushak og‘rig‘i;
• bosh og‘rig‘i;
• tomoq og‘rig‘i.

Aynan shu alomatlarning boshqa kasalliklarga ham xosligi tashxis qo‘yishni qiyinlashtirmoqda.

Virus qanday yuqadi?

Virus asosan kasallangan yoki vafot etgan insonlarning biologik suyuqliklari orqali yuqadi. Jumladan:

• qon;
• ter;
• qusindi;
• najas;
• boshqa tana suyuqliklari.

Shu sababli tibbiyot xodimlari va bemor parvarishi bilan shug‘ullanuvchi yaqinlar eng katta xavf guruhiga kiradi.

Qaysi dori vositalari sinovdan o‘tkaziladi?

Hozircha Bundibugyo virusiga qarshi rasmiy tasdiqlangan davolash usuli yo‘q.

Biroq JSST ekspertlari uchta istiqbolli preparatni klinik sinovlar uchun ustuvor deb topdi:

• Mapp Biopharmaceutical tomonidan ishlab chiqilgan antitana preparati;
• Regeneron antitana terapiyasi;
• Remdesivir virusga qarshi preparati.

Mutaxassislar ushbu vositalar Bundibugyo shtammiga qarshi ham samarali bo‘lishi mumkinligini taxmin qilmoqda.

Vaksina qachon paydo bo‘lishi mumkin?

JSST bir nechta vaksina loyihalarini istiqbolli deb baholagan.

Asosiy nomzodlardan biri — rVSV Bundibugyo vaksinasi bo‘lib, u International AIDS Vaccine Initiative tomonidan ishlab chiqilmoqda. Uni klinik sinovlarga tayyorlash uchun taxminan 7–9 oy vaqt kerak bo‘ladi.

Yana bir vaksina — ChAdOx1 Bundibugyo — University of Oxford hamda Serum Institute of India hamkorligida yaratilmoqda. Mutaxassislar uni 2–3 oy ichida klinik baholash bosqichiga chiqarish mumkinligini aytmoqda.

Hozircha qanday choralar eng muhim?

JSST ta’kidlashicha, yangi vaksina va dorilar tayyor bo‘lguncha Ebola bilan kurashning eng samarali yo‘llari quyidagilar bo‘lib qoladi:

• kasallik holatlarini tez aniqlash;
• laboratoriya diagnostikasi;
• bemorlar bilan aloqada bo‘lganlarni kuzatish;
• kasallanganlarni izolyatsiya qilish;
• infeksiyaga qarshi qat’iy sanitariya qoidalariga rioya etish;
• aholini xabardor qilish;
• xavfsiz dafn marosimlarini tashkil etish.

Mutaxassislar aynan shu choralar avvalgi Ebola epidemiyalarini nazorat ostiga olishda muhim rol o‘ynaganini eslatmoqda.