G‘orda topilgan izlar butun dunyoni hayratga soldi

Indoneziyada topilgan qo‘l izlari dunyodagi eng qadimiy g‘or san’ati bo‘lishi mumkin

Indoneziyaning Sulavesi orolida topilgan qo‘l shaklidagi stencil rasmlar dunyodagi eng qadimiy g‘or san’ati bo‘lishi ehtimoli bor. Yangi tadqiqotga ko‘ra, bu tasvirlar kamida 67 800 yil avval yaratilgan.

Olimlar Indoneziyaning kam o‘rganilgan hududlaridan birida g‘or devorlaridagi och jigarrang qo‘l izlarini aniqladi. Tahlillar shuni ko‘rsatadiki, tasvirlar qo‘lni devorga tirab, uning ustiga pigmentni puflash orqali yaratilgan — natijada qo‘lning aniq konturi qolgan. Ayrim barmoqlar ataylab uchliroq ko‘rinishga keltirilgani ham kuzatilgan.

Hozircha bu qo‘llar kimga tegishli ekani aniq emas. Ular Sulavesida qadimda yashagan va hozir yo‘q bo‘lib ketgan Denisovans guruhiga mansub bo‘lishi mumkin. Yoki Afrikadan chiqib, Yaqin Sharq va Avstraliya tomonga ko‘chib o‘tgan zamonaviy insonlar (Homo sapiens)ga tegishli bo‘lishi ehtimoli ham bor. Mutaxassislar barmoqlardagi ataylab o‘zgartirilgan nozik detallar inson qo‘liga xos ekanini ta’kidlaydi.

Tadqiqot mualliflaridan biri, Maxime Aubert (Griffith University) olimlari Janubi-sharqiy Sulavesida topilgan bu asarlar g‘or devorlarida aniqlangan eng qadimgi san’at namunasi ekanini bildiradi. Tadqiqot Nature jurnalida e’lon qilingan.

Olimlar rasmlarning yoshini aniqlash uchun san’at ustidan hosil bo‘lgan mineral qobiqlarni datalash usulidan foydalandi. Natijalar g‘or san’ati ancha murakkab an’ana bo‘lib, ehtimol umumiy madaniy amaliyot sifatida rivojlanganini ko‘rsatadi.

Bu topilmalar insoniyat qachon san’at yaratishni boshlaganini — oddiy nuqta va chiziqlardan mazmunli obrazlarga o‘tish jarayonini aniqlashda muhim ahamiyatga ega. Shu hududda keyinroq yaratilgan boshqa tasvirlar — inson qiyofasi, qush va otga o‘xshash hayvonlar — taxminan 4 000 yil avvalga tegishli ekani aniqlangan.

Indoneziya allaqachon dunyodagi eng qadimiy g‘or rasmlari bilan mashhur. Olimlar butun dunyo bo‘ylab qadimiy san’at namunalarini o‘rganib kelmoqda: masalan, Janubiy Afrikada topilgan xochsimon chiziqlar 73 ming yil avvalga taqaladi. Sulavesidagi yangi kashfiyot esa inson ijodkorligi tarixini yanada chuqurroq ochib bermoqda.