Ispaniyada 16 million yil avval yashagan yangi “ayiq-it” turi aniqlandi

Ispaniya va boshqa mamlakatlar olimlaridan iborat xalqaro tadqiqotchilar guruhi Kataloniyada taxminan 15,9 million yil avval yashagan, ilgari fanga noma’lum bo‘lgan Paludocyon moyasolai turini aniqladi. Tadqiqot natijalari Journal of Mammalian Evolution ilmiy jurnalida e’lon qilindi.

Topilma 30 yil davomida e’tibordan chetda qolgan

Mazkur hayvonning bosh suyagi 1990-yillarda Barselona viloyatidagi Els-Kasots qazilma hududida topilgan. O‘sha paytda olimlar uni avvaldan ma’lum bo‘lgan Paludocyon turiga tegishli deb hisoblagan va qazilma saqlash omboriga topshirilgan.

Faqat 2014-yilda doktorlik dissertatsiyasi ustida ishlash jarayonida mutaxassislar bosh suyagini qayta o‘rganib, uning ilgari ma’lum bo‘lgan vakillardan sezilarli darajada farq qilishini aniqlagan. Shundan so‘ng Kataloniyaning Mikel Krusafont nomidagi Paleontologiya instituti olimlari ikki yil davomida batafsil tadqiqot olib borib, bu mutlaqo yangi tur ekanini tasdiqladi.

Yangi tur mashhur paleontolog Salvador Moya-Sola sharafiga Paludocyon moyasolai deb nomlandi.

Ayiq va itga o‘xshash qadimiy yirtqich

Paludocyon moyasolai amfitsionidlar deb ataluvchi, allaqachon qirilib ketgan yirtqichlar guruhiga mansub. Ular tashqi ko‘rinishi jihatidan ayiq va itning ayrim xususiyatlarini o‘zida mujassam etgan bo‘lsa-da, zamonaviy ayiqlar ham, itlar ham avlodi hisoblanmaydi.

Olimlarning hisob-kitobiga ko‘ra, bu yirtqich yirik it kattaligida bo‘lib, vazni 50–70 kilogramm atrofida bo‘lgan.

Topilgan qoldiqlar orasida bosh suyagi, tishlarning katta qismi va pastki jag‘ning bitta oziq tishi mavjud. Aynan tishlarning o‘ziga xos tuzilishi olimlarga yangi turni aniqlash imkonini bergan.

Asosan mayda va o‘rta hajmdagi hayvonlarni ovlagan

Mutaxassislarning fikricha, Paludocyon moyasolai turli xil ozuqa bilan oziqlanuvchi mezokarnivor yirtqich bo‘lgan. U qadimgi bug‘ular, dastlabki bovidlar (bugungi qoramol, echki va qo‘ylarning qadimgi ajdodlari) hamda ibtidoiy yovvoyi cho‘chqalarni ovlagan.

Shu bilan birga, u yashagan hududdagi eng yirik yirtqich bo‘lmagan. Els-Kasots hududida undan ancha kattaroq, leopard kattaligidagi yana bir amfitsionid turi qoldiqlari ham topilgan, biroq u hali rasman tavsiflanmagan.

15,9 million yil avvalgi Kataloniya bugungidan mutlaqo boshqacha bo‘lgan

Tadqiqotchilar qayd etishicha, o‘sha davrda mazkur hudud sayoz laguna va tropik o‘rmonlardan iborat bo‘lgan. Bu yerda timsohlar, ilonlar, baliqlar hamda ko‘plab sutemizuvchilar birgalikda yashagan.

Hayvon qoldiqlarining yaxshi saqlanib qolishiga esa suv havzasi tubidagi loy sabab bo‘lgan. Vafot etgan jonivorlar loyga botib qolgan va bu ularni parchalanishdan himoya qilgan.

Topilma qadimgi yirtqichlar evolyutsiyasini o‘rganishga yordam beradi

Olimlarning ta’kidlashicha, yangi tur kashf etilishi Miotsen davridagi (23–5,3 million yil avvalgi geologik davr) yirtqich hayvonlar evolyutsiyasini chuqurroq tushunishga xizmat qiladi.

Shuningdek, izotop tahlillari yordamida o‘sha davr hayvonlarining oziqlanishi, yashash muhiti va bir hududda qanday qilib o‘zaro raqobat qilgan holda yashagani haqida yanada aniqroq ma’lumot olish imkoniyati paydo bo‘lmoqda.

Tadqiqotchilar fikricha, Paludocyon moyasolai haqidagi yangi ma’lumotlar millionlab yillar davomida Yevrosiyo va Shimoliy Amerikada hukmronlik qilgan amfitsionidlar evolyutsiyasi hamda ularning nega butunlay qirilib ketganini aniqlashda muhim ahamiyat kasb etadi.