Tramp dunyodagi iqlim tahdidlarini “tarixdagi eng katta firibgarliklardan biri” deb atadi

AQSh prezidenti Donald Tramp issiqxona gazlari inson salomatligi va farovonligiga xavf tug‘dirishi haqidagi 2009-yildagi ilmiy xulosani bekor qilish tashabbusini qo‘llab-quvvatladi. Mazkur xulosa sobiq prezident Barak Obama davrida qabul qilingan bo‘lib, AQShning iqlim siyosati va chiqindilarni cheklash bo‘yicha asosiy huquqiy tayanchi hisoblanardi.

AQSh Atrof-muhitni muhofaza qilish agentligi — Environmental Protection Agency (EPA) tomonidan e’lon qilingan yangi qoida aynan shu “xavf to‘g‘risidagi xulosa”ni bekor qilishni ko‘zda tutadi. Ushbu hujjat karbonat angidrid va boshqa issiqxona gazlarini “havoni ifloslantiruvchi omillar” sifatida tan olgan va “Toza havo to‘g‘risida”gi qonun doirasida avtomobillar, elektr stansiyalar hamda sanoat obyektlaridan chiqadigan gazlarni tartibga solishga asos bo‘lib kelgan.

Mutaxassislar fikricha, agar bu qaror kuchga kirsa, yengil va yuk avtomobillari uchun belgilangan issiqxona gazlari me’yorlari to‘liq bekor qilinishi, shuningdek, elektr stansiyalari va neft-gaz sektoriga nisbatan talablar yumshatilishi mumkin. Qaror yuzasidan sud da’volari kutilmoqda.

Tramp bu tashabbusni “Amerika tarixidagi eng yirik deregulyatsiya” deb atadi. EPA rahbari etib tayinlangan sobiq kongressmen Li Zeldin esa 2009-yildagi xulosani federal tartibga solishning “muqaddas graali” deb ta’rifladi.

Prezident Tramp mazkur xulosani “eng katta firibgarliklardan biri” deya baholab, uning ilmiy va huquqiy asosi yo‘qligini iddao qildi. Unga ko‘ra, qazilma yoqilg‘ilar tarixan millionlab insonlar hayotini saqlab qolgan va milliardlab odamlarni qashshoqlikdan chiqargan. Biroq olimlarning aksariyati issiqxona gazlari global isish, kuchli issiq to‘lqinlari, dovullar, dengiz sathining ko‘tarilishi va qurg‘oqchilik kabi jarayonlarga sabab bo‘layotganini ta’kidlab kelmoqda.

EPA, shuningdek, sobiq prezident Jo Bayden davrida qabul qilingan yengil avtomobillar uchun chiqindi me’yorlarini kuchga kiritishni 2 yilga kechiktirishni taklif qilganini ma’lum qildi.

2007-yilda esa Supreme Court of the United States issiqxona gazlarini “Toza havo to‘g‘risida”gi qonun doirasida havoni ifloslantiruvchi modda sifatida tan olish mumkinligi haqida qaror chiqargan edi. Shundan buyon sudlar EPAning xavf haqidagi xulosasini bir necha bor tasdiqlab kelgan.

Ekologik tashkilotlar bu qarorni federal iqlim siyosatiga qaratilgan eng katta zarba deb atamoqda. Atrof-muhit himoyachilari fikricha, bunday qadam ifloslanishning ortishiga, sog‘liq muammolarining ko‘payishiga va iqtisodiy zararlarning kuchayishiga olib kelishi mumkin.

Sobiq prezident Barak Obama ijtimoiy tarmoqlarda chiqish qilib, bu qaror amerikaliklarni “kamroq himoyalangan va kamroq sog‘lom” holatga olib kelishini bildirdi. Tibbiyot sohasi vakillari esa iqlim o‘zgarishi bilan bog‘liq kasalliklar, jumladan astma xurujlari va yurak-qon tomir muammolari ortishi mumkinligidan ogohlantirmoqda.

Tahlilchilarga ko‘ra, mazkur qaror AQShda iqlim siyosati bo‘yicha keskin siyosiy qarama-qarshiliklarni yanada kuchaytirishi mumkin.