Rossiyaliklar pullarining yarmini faqat oziq-ovqat xarid qilishga ishlatishyapti

Rossiyada aholining oziq-ovqatga sarflayotgan mablag‘i so‘nggi 16 yil ichidagi eng yuqori ko‘rsatkichga yetdi. Rosstat e’lon qilgan ma’lumotlarga ko‘ra, 2026-yil boshida rossiyaliklar daromadlarining qariyb 40 foizini aynan ovqatlanishga yo‘naltirgan.

Rasmiy hisob-kitoblarga ko‘ra, yil boshida fuqarolar umumiy xarajatlarining 39 foizi oziq-ovqat mahsulotlariga to‘g‘ri kelgan. Bunday daraja oxirgi marta 2008-yilda qayd etilgan edi.

“Qog‘ozda boyish, amalda esa qisqarayotgan imkoniyatlar”

Alfa-Bank bosh iqtisodchisi Natalya Orlova bu holatni xavotirli signal deb atadi. Uning ta’kidlashicha, oziq-ovqat xarajatlarining yuqori ulushi odatda daromad darajasi past bo‘lgan mamlakatlarga xos. Masalan, Hindistonda bu ko‘rsatkich qariyb 44 foizni tashkil etsa, rivojlangan davlatlarda u 20 foizdan oshmaydi. AQShda esa atigi 13 foiz atrofida.

Shu bilan birga, Rosstat 2025-yil yakunlariga ko‘ra inflyatsiya 5,6 foizgacha sekinlashganini, bu 2020 yildan buyon eng past daraja ekanini ma’lum qilgan. Oziq-ovqat narxlari o‘sishi rasman 5,2 foiz deb baholangan. Rasmiy ma’lumotlarda real daromadlar o‘tgan yil davomida 7,4 foizga, urush boshlanganidan buyon esa 23 foizga oshgani aytiladi. Bu 2000-yillarning o‘rtalaridan beri eng yuqori ko‘rsatkich sifatida qayd etilgan.

Biroq mustaqil so‘rovlar boshqa manzarani ko‘rsatmoqda. Gallup tahlilchilariga ko‘ra, rossiyaliklarning uchdan bir qismi oziq-ovqat uchun mablag‘ yetishmayotganini bildirgan, 39 foizi esa o‘z hududidagi iqtisodiy vaziyat yomonlashganini tan olgan.

Qimmat mahsulotlardan voz kechish boshlandi

Rossiya Markaziy banki o‘tkazgan biznes so‘rovlari ham iste’molchilar tejamkorlikka o‘tayotganini tasdiqlaydi. Butun mamlakat bo‘ylab chakana savdo tarmoqlari qimmat mahsulotlardan voz kechish, go‘sht savdosining qisqarishi va xaridorlarning arzonroq muqobillarga o‘tishini qayd etmoqda. Bu nafaqat oziq-ovqat, balki gadjetlar, maishiy texnika va mebel bozorida ham kuzatilmoqda.

Markaziy bank hisobotida markaziy hududlarda promokod va aksiyalar orqali sotilgan mahsulotlar ulushi 50 foizdan oshgani aytiladi. Restoranlarga tashrif kamaygan, o‘rtacha chek hajmi qisqargan. Xususiy tibbiyot muassasalari ham xarajatlarni kamaytirayotgan mijozlar oqibatini his qilmoqda — masalan, stomatologiya xizmatlari ko‘pincha noma’lum muddatga qoldirilmoqda.

Hukumat optimistik, tanqidchilar esa ogohlantirmoqda

Fevral boshida Rossiya bosh vaziri Mikhail Mishustin iqtisodiyot holatini “barqaror” deb baholadi. Uning aytishicha, 2025 yilda iqtisodiy o‘sish 1 foizgacha sekinlashgan bo‘lsa-da, bu inflyatsiyani pasaytirish choralari bilan bog‘liq.

Prezident Vladimir Putin ham iqtisodiy pasayishni “sun’iy” deb atab, u narxlarga jiddiy bosim qilmasligini bildirgan.

Biroq sobiq bosh vazir Mikhail Kasyanov bu fikrga qo‘shilmaydi. Uning ta’kidlashicha, 2026 yil boshida Rossiya iqtisodiyoti deyarli o‘sishsiz, yuqori inflyatsiya va bank tizimi inqirozi xavfi bilan retsessiya yoqasida turibdi.

Reuters agentligi hukumatga yaqin tahliliy markaz hisob-kitoblariga tayanib, joriy yilda byudjet taqchilligi rasmiy prognozdan deyarli uch baravar yuqori bo‘lishi mumkinligini yozdi. Bunga Hindiston tomonidan neft xaridlarining qisqarishi, xomashyo uchun berilayotgan chegirmalarning oshishi va urush xarajatlarining ortishi sabab bo‘layotgani aytiladi.

Ekspertlar iqtisodiyotga bosim o‘tkazayotgan omillar qatorida sanksiyalar, yuqori foiz stavkalari va ishchi kuchi yetishmovchiligini ham ko‘rsatmoqda. So‘nggi to‘rt yil davomida resurslarning katta qismi front ehtiyojlariga yo‘naltirilgani, fuqarolik ishlab chiqarish tarmoqlari esa cheklanganini ta’kidlashmoqda.

Xalqaro baholar va siyosiy fon

Yaqinda o‘tgan Munich Security Conferenceda Yevropa Ittifoqining tashqi siyosat bo‘yicha oliy vakili Kaja Kallas Rossiya iqtisodiyoti og‘ir ahvolda ekanini aytdi. Uning so‘zlariga ko‘ra, mamlakat Yevropa energiya bozorlaridan uzilgan va ichki muammolar kuchaygan.

Ba’zi kuzatuvchilar iqtisodiy bosim Ukrainadagi mojaroni tezroq yakunlashga turtki bo‘lishi mumkinligini taxmin qilgan edi. Biroq Yevropaning bir nechta razvedka xizmatlari ma’lumotlariga ko‘ra, Rossiya tezkor tinchlikka intilmayapti.

“Hammasi qimmatlashmoqda”

Moskvalik pensioner Aleksandr o‘zini yaqin vaqtgacha “ta’minlangan odam” deb hisoblaganini aytadi. Endi esa u turli do‘konlardagi bodring va go‘sht narxlarini solishtirishga majbur. “Faqat eng zarur narsalarni olaman. Yaxshi qahva esa byudjetni buzadi”, deydi u. Hatto sevimli ichimligidan ham voz kechgan.

46 yoshli muhandis Anna esa go‘zallik muolajalari va dam olish safarlarini to‘xtatganini aytadi. U uy hayvonlari uchun ham eng arzon ozuqa sotib olayotganini, aks holda o‘zi kun ko‘ra olmasligini bildiradi.

“Sabzavotni o‘zingiz eking”

Narxlar keskin oshgani fonida ayrim deputatlar aholiga sabzavotni o‘zlari yetishtirishni tavsiya qilmoqda. Tyumen viloyat dumasi deputati Tamara Kazantseva rossiyaliklarni “dangasa bo‘lmaslikka” chaqirib, o‘zi siyosiy faoliyat bilan birga tomorqachilik bilan ham shug‘ullanishini aytgan. Uning so‘zlariga ko‘ra, u rezavor mevalar va sabzavot yetishtiradi va shuning uchun “hech narsa qimmatlashmagan”.

Shu tariqa, rasmiy statistikadagi optimistik ko‘rsatkichlarga qaramay, kundalik hayotda ko‘plab rossiyaliklar tejamkorlik rejimiga o‘tishga majbur bo‘lmoqda.