AQSh va Eron urushi 2 haftaga to‘xtatildi

AQSh va Eron o‘rtasida ikki haftalik o‘t ochishni to‘xtatish kelishuviga erishildi. AQSh prezidenti Donald Trump bu haqda o‘zining Truth ijtimoiy tarmog‘ida ma’lum qilib, zarbalarni vaqtincha to‘xtatishga rozi bo‘lganini bildirdi.

Kelishuvga ko‘ra, asosiy shartlardan biri — Ormuz bo‘g‘ozining to‘liq va xavfsiz ochilishi hisoblanadi. Eron tomoni bu talabga rozi bo‘ldi va rasmiy bayonotda bo‘g‘oz orqali erkin kemalar harakati ta’minlanishi bildirildi.

Eron tashqi ishlar vaziri Abbas Araghchiga ko‘ra, ushbu davr mobaynida bo‘g‘oz orqali harakat xavfsiz bo‘ladi. Shu bilan birga, tomonlar muzokaralarni davom ettirish uchun Islomobodda uchrashishga kelishib oldi.

AQSh prezidenti bu kelishuvni “to‘liq g‘alaba” deb atadi, biroq agar muzokaralar muvaffaqiyatsiz tugasa, yana zarbalar qayta boshlanishi mumkinligini inkor etmadi. Shuningdek, uning ta’kidlashicha, Xitoy Eronni muzokaralar stoliga olib kelishda muhim rol o‘ynagan.

Kelishuv vaqtincha bo‘lib, urush tugaganini anglatmaydi. Eron tomoni muzokaralar yakuniga qarab keyingi qaror qabul qilinishini bildirgan. Ikki haftalik muddat zarur bo‘lsa, o‘zaro kelishuv asosida uzaytirilishi ham mumkin.

Mazkur kelishuv fonida global bozorlar darhol reaksiya bildirdi. Neft narxlari 17 foizdan ortiq pasaydi, Osiyo fond bozorlarida esa aksiyalar keskin oshdi. Bu esa mojaroning iqtisodiy ta’siri qanchalik katta ekanini yana bir bor ko‘rsatdi.

Shu bilan birga, kelishuv barcha hududlarga to‘liq tatbiq etilmayapti. Benjamin Netanyahu boshchiligidagi Isroil hukumati bu qarorni qo‘llab-quvvatlagan bo‘lsa-da, u Livanni qamrab olmasligini ta’kidladi.

Eron tomonidan ilgari surilgan talablar orasida:

• AQSh qo‘shinlarini mintaqadan chiqarish
• sanksiyalarni bekor qilish
• muzlatilgan aktivlarni qaytarish
• Eronning Ormuz bo‘g‘ozi ustidan nazoratini saqlab qolish
• uranni boyitishga rozilik
• barcha asosiy sanksiyalarni bekor qilish
• BMT Xavfsizlik Kengashining barcha rezolyutsiyalarini bekor qilish
• MAGATE Boshqaruvchilar Kengashining barcha rezolyutsiyalarini bekor qilish.t
• Eronga kompensatsiya to‘lash

kabi shartlar ham bor.

Ayni paytda harbiy harakatlar to‘liq to‘xtamagan: ayrim hududlarda signalizatsiyalar yangragani, raketa hujumlari va zarbalar davom etgani haqida xabarlar bor. AQSh harbiylari hujumlarni to‘xtatganini, ammo himoya operatsiyalari davom etayotganini bildirgan.

Xulosa qilib aytganda, bu kelishuv — keskin mojaroning vaqtinchalik pauzasi bo‘lib, uning keyingi taqdiri Islomoboddagi muzokaralarga bog‘liq. Agar kelishuv buzilsa, mojaro yana keskinlashishi ehtimoli yuqori.