Tramp: Venesuela prezidentini rafiqasi bilan qo‘lga oldik va AQShga olib keldik

AQSh prezidenti Donald Tramp o‘zining ijtimoiy tarmoqdagi sahifasida Venesuela prezidenti Nikolas Maduro va uning rafiqasi Siliya Flores Amerika kuchlari tomonidan qo‘lga olinganini va mamlakatdan olib chiqib ketilganini ma’lum qildi. Tramp postida bu operatsiya AQSh huquqni muhofaza qiluvchi idoralari bilan hamkorlikda amalga oshirilgani va ularning hozirda AQShda ekanligi aytildi. Prezidentning bayonotiga ko‘ra, Maduro va uning rafiqasi yaqinda AQSh sud tizimi oldida javobgarlikka tortilishi mumkin. (Reuters)

Ushbu xabar e’lon qilingach, Karakasda portlashlar, pastdan uchayotgan harbiy samolyotlar ovozi va elektr uzilishi kabi hodisalar ro‘y berdi — bu voqealar AQShning Venesuelaga qarshi zarbalari fonida sodir bo‘lgan. Vaziyat keskinlashgach, Venesuela hukumati favqulodda holat e’lon qildi va mudofaa choralarini kuchaytirdi. (Reuters)

AQSh rasmiylari: yaqinda sudda

AQSh Adliya vazirligi vakili hamda Oq uy ma’lumotlariga ko‘ra, qo‘lga olingan Maduro va Floresga qarshi AQShda kriminal ayblovlar qo‘yilgan. Ular orasida “narkoterrorizm” kabi og‘ir ayblovlar ko‘rsatilgan bo‘lib, bu boradagi sud jarayoni AQSh sudlarida ochilishi kutilmoqda. (AP News)

Tramp ma’muriyati Maduroni “legitim prezident” sifatida tan olmaydi

Ma’lumotlarga ko‘ra, Donald Trampning AQSh hukumati Venesuela yetakchisini rasmiy ravishda uning lavozimi bo‘yicha tan olmaydi va uni demokratik yo‘l bilan saylangan rahbar deb hisoblamaydi. Oldinroq Vashingtonning rasmiy pozitsiyasida Maduro va uning atrofidagilarni xalqaro huquq doirasida “legitim prezident va hukumat” deb e’tirof etmaslik siyosati borligi qayd etilgan. (xabar.uz)

Shuningdek, Tramp ma’muriyati Venesuela rahbariyati va uning yaqin atrofidagilarini narkotik savdosiga aloqadorlikda ayblab kelmoqda. AQSh hukumati nazarida, Maduro boshchiligidagi tizim “Cartel of the Suns” deb ataladigan narkokartelga aloqador bo‘lib, noqonuniy moddalar AQShga kirib kelishiga katta ta’sir ko‘rsatgan. (Vikipediya)

Maduro xalqi va xalqaro hamjamiyat

Maduro tarafdorlari va Venesuela ichki muxolifati bu voqealarga qarama-qarshi turibdi: bir tomonda, u o‘z xalqining qo‘llab-quvvatlashiga ega ekanini, bu chora kuch ishlatish o‘rniga siyosiy muzokaralar orqali hal etilishi kerakligini bildiradi. Boshqa tomondan, ba’zi mamlakatlar, xususan Turkiya, Braziliya va Rossiya, Venesuelani himoya qilib, bu harakatni xalqaro huquqni buzuvchi deb baholamoqda. Bu davlatlar AQShning harbiy aralashuviga qarshi chiqmoqda va Venesuelaning suverenitetini qo‘llab-quvvatlashini aytmoqda. (The Guardian)

Xalqaro munosabatlar: G‘arb va boshqalar

Yevropa Ittifoqi rasmiylarining ayrim bayonotlarida Maduro rejimi “legitim emas” deb tilga olingan, bu uning dunyodagi siyosiy mavqeini yanada murakkablashtiradi. Shu bilan birga, ba’zi Yevropa davlatlari ham bu vaziyatni hal qiluvchi muzokaralarni qo‘llab-quvvatlash tarafdori bo‘lib qolmoqda. (The Guardian)

Venesuela hukumati esa AQShni mamlakat suverenitetiga tajovuz qilganlikda ayblab, xalqni qarshi turishga chaqirdi. Ular AQShning harbiy zarbalarini “imperialist hujum” deb atab, BMT Xavfsizlik Kengashini favqulodda yig‘ishga chaqirmoqda. (The Guardian)

AQSh Bosh prokurori esa Maduroga nisbatan bir qator jiddiy ayblovlar qo‘yilganini bildirdi. Unga narkoterrorizm, kokain mahsulotlarini noqonuniy olib kirish, pulemyotlar va portlovchi moddalarni saqlash kabi jinoyatlarga oid ayblovlar e’lon qilingan va u “tez orada to‘laqonli amerika adliya tizimi oldida javob beradi” deb aytildi.

Xalqaro hamjamiyatdan turli reaksiyalar

Bu voqealarga jahon yetakchilari turlicha munosabat bildirdi.

🇪🇸 Ispaniya Bosh vaziri Pedro Sanchez:

“Xalqaro huquq va BMT Nizomiga amal qilish zarur” — deb AQShning Venesuelaga qarshi zarbalari haqida o‘z e’tirozini bildirdi.

🇻🇪 Venesuela Bosh prokurori Tarek Saab:

“Men AQSh hukumatini to‘g‘ridan-to‘g‘ri mas’ul deb bilaman — bizning prezidentimizga yetadigan har qanday holat uchun”.
Saab bu bayonoti bilan AQShni Venesuela rahbariyatiga qarshi harakatlar uchun javobgar deb atadi.

🇧🇷 Braziliya Prezidenti Lula da Silva:

“Venesuelaga qarshi bombardimonlar va davlat prezidentini qo‘lga olish ruxsat etilgan chegaralarni oshib ketdi”, — deb Braziliya pozitsiyasini qat’iy ifoda etdi.

Ushbu voqea sodir bo‘lganidan so‘ng kecha kechki payt AQSh prezidenti matbuot anjumani o‘tkazdi.

AQSh prezidenti Donald Tramp Venesuela rahbari Nikolas Maduroni hokimiyatdan chetlashtirishga qaratilgan maxsus operatsiya bo‘yicha matbuot anjumani o‘tkazib, unda amaliyot tafsilotlari hamda mamlakat kelajagi borasida bayonotlar berdi.

Trampning so‘zlariga ko‘ra, uning ko‘rsatmasi bilan AQSh qurolli kuchlari Karakasda misli ko‘rilmagan harbiy amaliyotni amalga oshirdi.

“Biz adolatni tikladik. Mening buyrug‘im asosida Karakasda noyob harbiy operatsiya o‘tkazildi”, — dedi u.

Prezidentning ma’lum qilishicha, Maduro tong saharda, shahar elektr ta’minotisiz qolgan paytda qo‘lga olingan.

“Biz Maduroni zulmatda qo‘lga oldik. U va uning turmush o‘rtog‘i Amerika adolati oldida javob beradi”, — deya ta’kidladi Tramp.

U operatsiya “ideallikka yaqin” tarzda o‘tkazilganini qayd etib, “Yarim tun bolg‘asi” nomli amaliyot Ikkinchi jahon urushidan buyon kuzatilmagan darajadagi reyd bo‘lganini eslatdi. Tramp, shuningdek, o‘tmishda muvaffaqiyatsiz urinishlar ham bo‘lganini tilga olib, Afg‘onistondagi vaziyat va Jimmi Karter davrini misol keltirdi.

Matbuot anjumanida Tramp operatsiyada AQShning elit maxsus bo‘linmalari ishtirok etganini ham aytdi. Uning ta’kidlashicha, reja uzoq muddat tayyorlangan va amaliyot chog‘ida Amerika tomoni jiddiy yo‘qotishlarga duch kelmagan.

AQSh yetakchisi Venesuelada hokimiyat “xavfsiz, munosib va oqilona tarzda yangi rahbarga o‘tguniga qadar” mamlakatni vaqtincha AQSh nazoratida boshqarilishi mumkinligini bildirdi. Shuningdek, iqtisodiy barqarorlik va infratuzilma, jumladan, energetika va neft sohasi bo‘yicha faol ishtirok rejalashtirilayotgani qayd etildi.

Nega Tramp uchun Venesuela muhim?

▪️ Venesuela — dunyodagi eng katta isbotlangan neft zaxiralariga ega davlat.
Jahon zaxiralarining qariyb 17 foizi aynan shu mamlakat hissasiga to‘g‘ri keladi.

▪️ 1970-yillargacha Exxon, Chevron, ConocoPhillips kabi yirik amerikalik kompaniyalar Venesuelada neftni deyarli cheklovsiz va arzon shartlarda qazib kelgan.
Ammo 1976 yilda Venesuela neft sanoatini milliylashtirib, PDVSA davlat kompaniyasini tashkil etdi.

▪️ Keyinchalik, 2000-yillarda, Karakas amerikalik neft kompaniyalariga soliq va to‘lovlarni oshirdi. Natijada ko‘plab AQSh korxonalari mamlakatda faoliyatini to‘xtatdi.

▪️ Asosiy ziddiyat shunda:
AQSh kompaniyalari yillar davomida konlarni ishlab chiqqan, ammo oxir-oqibat Venesuela ularni milliylashtirib, nazoratni to‘liq o‘z qo‘liga oldi.

Shu bois, bugun Venesuela atrofida kechayotgan siyosiy jarayonlar nafaqat ichki siyosat yoki demokratiya masalasi, balki katta energetika manfaatlari, global geosiyosat va kuchlar muvozanati bilan chambarchas bog‘liq bo‘lishi mumkin.

Ayni damda esa Maduroning qo‘lga olinishi haqidagi xabarlar, AQShning keskin bayonotlari, Yevropa va Lotin Amerikasidagi siyosiy reaksiya — bularning barchasi Venesuela atrofidagi kurash yanada keskinlashganini ko‘rsatadi.